Делан Йозанаш: Римхошка
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-21T23:37:50.681212+00:00

Делан Йозанаш

Делан Йозанаш

1. Римхошка

Римхошка

Римхошка

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Векало ПахӀала
римхошка
яздина кехат

Дешхьалхе

Векало ПахӀала римхошка яздина кехат, Рим-гӀалахь йолчу динан тобанна тӀе ПахӀална лууш болу некъ кечбархьама, яздина хилла. Иза дагахь вара цигахь болчу Ӏийсан нахана юкъахь къахьоьгуш хан яккха а, ткъа цул тӀаьхьа Испани-махка ваха новкъа вала а. Цо яздора, Ӏийсах тешаран динах а, цунах схьадолу Ӏийсан нехан лела дезарх а ша муха кхета дийцархьама. ХӀокху тептар тӀехь ПахӀала кхайкхочу кхоан уггар кхоччуш болу хьехам бу.

Рим-гӀалахь йолчу динан тобанан нахе маршаллаш дӀа а делла, царна тӀера ша дечу доӀанех лаьцна а дийцина, кехатан коьртачу ойланах лаьцна ПахӀала иштта дуьйцу: «Оцу хазачу кхоо гойту, адамаш Дала бакъ муха до. И бакъдар, юьххьера дуьйна чаккхенга кхаччалц, тешарехула ду» (Римхошка 1:17).

ТӀаккха ПахӀала оцу ойланах лаьцна кхидӀа а дуьйцу. Массо а нах, жуьгтий я кхечу къаьмнех уьш белахь а, Далла хьалха бакъбан безаш бу, хӀунда аьлча уьш берриш а цхьатерра къинан олаллехь бу. Ӏийсах тешарехула бен, нах Далла хьалха бакъ ца бо. Цул тӀаьхьа ПахӀала дуьйцу Ӏийсах тешаш волчун керлачу дахарх лаьцна. И дахар Дала леррина Къобалвинчуьнца йолчу керлачу тӀекаренера схьадолу. Ӏийсах тешарг Делаца машар болуш ву, ткъа Делан Сино иза къинан а, Ӏожаллин а олаллех паргӀатваьккхина ву. ПхоьалгӀачу коьрта тӀера борхӀалгӀачунна тӀекхаччалц ПахӀала хьоьху кхин а шина хӀуманах лаьцна: товрат-хьехаман Ӏалашонах а, Ӏийсах тешачун дахарехь болчу Делан Синан ницкъах а. Цул тӀаьхьа векало ПахӀала цхьана дезачу хаттарна тӀе йохуьйту шен ойланаш: массо а нахана йолчу Делан Ӏалашонна чу жуьгтий а, кхечу къаьмнех берш а муха богӀу? Цо иштта жамӀ до: жуьгташа Ӏийса дӀатасар Делан Ӏалашонна чудогӀу, хӀунда аьлча и Ӏалашо ю массо а нах Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула луш долчу Делан диканна гергабалор. Цул сов, иза тешна ву, жуьгташа Ӏийса дӀатасар даиманна а цахиларх. Чаккхенехь ПахӀала яздо, Ӏийсах тешачун дахар муха хила деза аьлла. Кхечуьнца йолчу юкъаметтигехь вовшашка болу безам къаьсттина хила беза. КхидӀа цо дуьйцу ишттачу хӀуманех лаьцна: Далла гӀуллакх дар, Ӏийсан нах Ӏедална а, вовшашна а декхарийлахь хилар, иштта эхь-бехкаца доьзна долу хаттар. Кехат дерзош, цо тайп-тайпана маршаллаш а ло, Дела хаставаран дешнаш а яздо.

1

1^1Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан лай волчу, Цуьнан векал хила Дала тӀекхайкхина волчу, адамашна хаза кхаъ дӀакхайкхабайтархьама Дала къастийна волчу аса, ПахӀала, яздо хӀара кехат.

2Дала и хаза кхаъ пайхамаршкахула Шен дезачу Йозанашкахь боуьйтур бу аьлла дара+. 3И хаза кхаъ Делан КӀантах лаьцна бу, ткъа Иза, Цуьнан адаман сибате хьаьжжина, Даудан хӀух схьаваьлла ву+. 4Цуьнан синан а, Делан а сибате хьаьжжина, сийлахьчу ницкъаца Иза, Делан КӀант ву аьлла, гучуваьккхина вара, Иза веллачуьра денвелла дела. И Делан КӀант – вайн Веза Эла, Дала леррина къобалвина Ӏийса ву. 5Цуьнгахула кхечира суна векал хила аьлла долу совгӀат, Цуьнан дуьхьа кхин мел долчу къаьмнех болу нах Делах тешийта а, Цунна муьтӀахь хилийта а+. 6Шу а ду, римхой, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан долахь хила тӀекхайкхинчарна юкъахь.

7Рим-гӀалахь бехаш болчу Далла безначаьрга, Цуьнан долахь хила къастийначаьрга массаьрга а яздо аса:

Вайн Да волчу Делера а, Веза Эла волчу Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагара а долу доккха дика а, синпаргӀато а хуьлда шуна+.

Хастамаш баран доӀа

8Уггар а хьалха шуна массарна а тӀера Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула Далла хастамаш бо аса, хӀунда аьлча дуьнен тӀехь массанхьа а дуьйцуш ду шун тешарх лаьцна+. 9Сайн доӀанашкахь шух лаьцна даим ас доьхуш хиларан сан теш Дела ву, ас Шена даггара, Цуьнан КӀантах лаьцна болу хаза кхаъ кхайкхош, гӀуллакх деш волу+. 10Сайн доӀанашкахь даим доьху аса Деле Шен лаамца шу долчу кхача сан аьтто бар,+
11хӀунда аьлча суна чӀогӀа шу ган лаьа, Делан Сино луш долу дика шуьца декъархьама а, цуьнгахула тешарехь шу чӀагӀдархьама а. 12И бохург хӀара ду: вай вешан тешарехула вовшийн иракарахӀиттор ду: сан тешаро шу иракарахӀиттор ду, ткъа шун тешаро – со.

13+Динан вежарий! Шуьга дӀахаийта лаьа суна: дукхазза а шу долчу ван кечвеллера со, амма, хӀара хан тӀекхаччалц, и дан сан аьтто ца болура. Кхечу къаьмнех болчу вукху нахана юкъахь санна, шу долчохь а стом кхио лаьара суна+. 14Массо а къаьмнашна: грекахошна а, грекахой боцучарна а – дешна болчарна а, боцучарна а – декхарийлахь ву со+. 15Цундела ву со шуна а, Рим-гӀалахь дехарш, хаза кхаъ дӀакхайкхо кийча.

Хазачу кхоан ницкъ

16+Суна эхь ца хета хаза кхаъ дӀакхайкхо, хӀунда аьлча и кхаъ Делан ницкъ бу Ӏийсах мел тешарг кӀелхьарваккха – хьалха жуьгтий, тӀаьхьа кхечу къаьмнех болу нах а+. 17+Оцу хазачу кхоо гойту, адамаш Дала бакъ муха до. И бакъдар, юьххьера дуьйна чаккхенга кхаччалц, тешарехула ду. Делан Йозанашкахь яздина ма-хиллара: «Делах тешарца бакъвинарг Далла уллохь вехар ву[*]»+.

Массо а адамашна тӀехь къинош ду

18Харцонаш а лелош, билггал долу бакъдерг къайладоккхуш болчу нехан Ӏесаллина а, харцдолчунна а тӀе стигалшкара Делан оьгӀазло гучуйоккхуш ю+. 19Иза иштта ду, хӀунда аьлча Делах лаьцна хаа тарлуш дерг массарна а хууш ма ду, Дала Ша иза царна хаийтина дела+. 20ХӀунда аьлча, гуш а боцуш, ткъа даим болуш болу Делан ницкъ а, Цуьнан Дела хилар а гуш ду, Дала дуьне кхоьллинчу хенахь дуьйна. Массо а кхоьллинчу хӀуманах церан кхета таро ю, цундела оцу адамийн бехказадовлийла яц Дела царна ца вовзарна+. 21+ХӀунда аьлча шайна Дела вевззашехь, оцу адамаша хьакъ мадду сий а ца дора Делан, Цунна хастамаш а ца бора. И даран метта адамаш эрначу ойланашкахьа дирзинера, кхетам боцу церан дегнаш Ӏаржделлера+. 22Шаьш хьекъал долуш ду а бохуш, уьш сонта бовлуш бара+. 23+Цкъа а лийр воцучу Делан сийлалла цара хийцира цӀушна Ӏамалъярх. И цӀуш лийр долчу адамийн а, хьозанийн а, дийнатийн а, текхаргийн а куьцехь бара+. 24Цундела и адамаш шайн дегнийн хьарамчу лаамийн карахь дитира Дала, ткъа цара вовшашца сийсаза а лелаш, къиношца шайн догӀмаш бехдира+. 25Делах лаьцна долу бакъдерг харцдолчух а хийцина, Дала кхоьллинчу хӀуманашна Ӏибадат дора цара, шаьш Кхоьллинчунна Ӏибадат даран метта. Ткъа Цунна даим бу хастам, амин!+

26Цундела Дала эхье болчу, боьхачу лаамийн карахь битина уьш. Зударша шайн хила еза юкъаметтиг, вовшашца сийсаза а лелаш, хила ца еззачу тайпана йинера+. 27Божарий а, зударшца хила езачу юкъаметтиган метта, вовшашка эхье болчу лаамех буьзнера. Эхь-бехк а дайна, уьш вовшашца лелара. Иштта леларца шайн догӀмаш къинойх дузура цара. Шайн тилабаларца хьакъ доллу Делан оьгӀазло шайн коьрта тӀе йоуьйтура цара+.

28Дела вовзар царна мехала хӀума ца хетта дела, Цо уьш тиладеллачу хьекъалан долахь битина. Иштта лело цадезарг леладо цара. 29Массо а тайпана зуламех а, мекараллех а, бӀаьрмецигаллех а, вочух а буьзна бу уьш. Иштта хьогӀах а, адамаш дайа лаарх а, эмгараллах а, ямартлонах а, луьраллах а буьзна бу уьш. Цара эладитанаш леладо. 30Вовшашна мотт бетта цара. Дела ца веза царна. КӀоршаме а, кураллех буьзна а, дозаллаш деш а, зулам дар лоьхуш а, шайн дай-наношка ла ца дугӀу цара. 31Хьекъал долуш бац уьш. Тешаме а бац уьш, эсала а, къинхетаме а бац+. 32Ишттаниг лелораш хӀаллакьхила хьакъ долуш буйла шайна хуъушехь, шаьш иштта лелла а ца Ӏаш, цара ишттаниг деш болу кхиберш а бакъбо+.

2

Делан кхел

2^1+Амма кхечунна бехк буьллуш волчу хьан бехказаволийла дац, хӀунда аьлча кхечунна еш йолу кхел ахь хьайна йо, кхиверг бехке веш волчу ахьа а изза леладо дела+. 2Ткъа вайна хаьа, иштта гӀуллакхаш дечарна Дала еш йолу кхел нийса юйла. 3Иштта гӀуллакхаш дечарна кхел а еш, ткъа айхьа изза а лелош, Делан кхелах хьо кӀелхьарвер ву-м ца моьтту хьуна, ва стаг? 4Я Делан шортта долчу диканах, эсалаллах, собарх ца веша те хьо? Ца кхета те хьо Шен диканца Дела хьо Шена тӀеверзо гӀерташ хиларх+? 5Амма хьайн юхахьарачу амалца а, дохко ца долучу дагца а ахьа-айхьа хьайна таӀзарш гулдо Делан оьгӀазло а, Цуьнан бакъйолу кхел а гучуйоккхучу денна+. 6+Дала хӀоранна а, цуьнан гӀуллакхашка хьаьжжина, йийр ю кхел+. 7Дика гӀуллакхаш а деш, сийлалла а, ларам а, хедар доцу дахар а лоьхучарна Ша волчохь долу хедар доцу дахар лур ду Цо. 8Ткъа дегала а болуш, билггал бакъдерг дӀа а тоттуш, харцдолчунна тӀаьхьахӀуьттучарна Делан луьралла а, оьгӀазло а хир ю. 9Зулам деш волчу хӀоранна а гӀайгӀанаш а, баланаш а хир бу, цкъа хьалха жуьгташна, тӀаккха кхечу къаьмнех болчарна!+
10Мелхо а, сийлалла а, ларам а, синпаргӀато а хир ду дика деш волчу хӀоранна а, цкъа хьалха жуьгташна, тӀаккха кхечу къаьмнех болчарна!+
11+ХӀунда аьлча Дала озабезам ца бо цхьаьнгге а+.

12Товрат-хьехамийн долахь а боцуш, къинош латийнарш, оцу хьехамашка а ца хьоьжуш, хӀаллакбийр бу. Ткъа хьехамийн долахь шаьш боллушехь, къинош летийначарна оцу хьехамашца йоггӀу кхел йийр ю+. 13ХӀунда аьлча товрат-хьехамашка ладегӀарх нах Далла хьалха бакъ ца бо, ткъа и хьехамаш кхочушбийраш Цунна хьалха бакъбийр бу+. 14Ткъа товрат-хьехамаш боцуш болчу кхечу къаьмнех болчара шайн лаамашца товрат-хьехамо тӀедиллинарг кхочушдича, цара шаьш гойту, магийнарг а, цамагийнарг а хӀун ду шайна хаар, товрат-хьехамаш шайн боццушехь а. 15Оцу хьехамашка хьаьжжина лелар шайн дегнаш чохь дӀаяздина хилар гойту цара. Цунах лаьцна тоьшалла до церан дегнаша. Церан ойланаша уьш цкъа бехке бо, юха бехказабоху+. 16Иза иштта хир ду, аса кхайкхош болчу хазачу кхоо ма-бохху, адамийн къайлахчу ойланашна Дала Ша леррина къобалвинчу Ӏийсагахула кхел ечу дийнахь.

Жуьгтий а, товрат-хьехамаш а

17Ткъа хӀинца ша жуьгти ву бохучу хьох лаьцна хӀун ала дезаш ду? Хьан дегайовхо ю товрат-хьехамех, Делах дозалла а до ахьа+. 18Делан лаам а бевза хьуна, ткъа товрат-хьехамашна тӀера Ӏамийна дела, дика долчух а кхета хьо. 19БӀаьрса доцучарна некъ гойтург хьо хиларх а теша хьо, боданехь болчарна хьайх серло яларх а теша хьо+. 20Кхетам боцучарна хьехамаш бо ахь, берийн хьехархо а хьо ву, хӀунда аьлча товрат-хьехамашкахь билггал бакъдерг хааран кеп хьуна дӀахӀоьттира. 21Кхечарна хьехамаш беш волчу ахьа хьо Ӏамавой те? ХӀума ма лачкъае а бохуш, ткъа айхьа лечкъайой те ахьа+? 22Сийсаза ма лела а бохуш, хьо-хьо иштта лелий те? ЦӀуйх ца вешаш волчу ахьа харцделанийн цӀенош чохь айхьа къола дой те+? 23Товрат-хьехамех дозалла а деш, ткъа хьехамашца цадогӀург кхочуш а деш, Делан сий дойий те ахьа? 24+Яздина ма ду: «Шу бахьана долуш, емалвеш ву Дела кхечу къаьмнех болчу наха»+.

25Сунтвина хилар пайденна ду, нагахь санна товрат-хьехамаш кхочушбеш белахь. Амма бакъонаш лар а ца еш, хьо зуламхо велахь, хьо сунт ца винарг санна лорур ву+. 26Цундела, нагахь санна сунтвина воцучо товрат-хьехамаша тӀедиллинарг кхочушдеш хилча, иза сунтвича санна лорийла дац ткъа+? 27Ша вичхьана а сунтвина воццушехь, товрат-хьехамаш кхочушбеш волчо бехке вийр вац ткъа хьо, сунтвина воллушехь, язйина йолу бакъонаш талхош верг+? 28ТӀехьаьжча, тера леларх жуьгти хир ма вац, ткъа сунтвар дилхан тӀера чкъор даккхар бен ма ца хуьлу+. 29+Бакъволу «жуьгти» (Делан халкъах верг) шен даг чохь жуьгти верг ву. Иштта сунтвар – йозанца ван веза аьлла дела а доцуш, ткъа даг чохь Делан Синехула сунтвар ду. Цунна, адамашкара а боцуш, Делера хастам хир бу+.

3

Делан тешаме хилар

3^1Жуьгти хилар гӀолехь хӀунда ду, я сунтварх хӀун пайда хуьлу+? 2Иза массо а агӀор гӀолехь ду, ткъа уггар а дика дерг Делан дош царна Ӏалашдан делла хилар ду+. 3Ткъа и хӀун ду? Нагахь санна цхьаберш тешаме ца хиллехь, церан тешам цахиларо дойур-м дац те Делан тешаме хилар+? 4+Дера дац! Дела тешаме ву, ткъа муьлхха а адам харцлуьйш ду. Яздина ма ду:

«Айхьа дуьйцучохь Хьо нийса а ву,
кхел ярехь Хьо тоьлур а ву»+.

5Нагахь вайн харцлеро Делан бакъхилар дӀадоьллуш хилча, хӀун ала вай? Дела нийса вуй те, бохур ду вай, Цо Шен таӀзар вайна дича? (Аса-м адаман ойланца боху иштта.) 6Дера дац! Иза иштта хилча, дуьнен чуьра массо а адамашна Дала кхел ян муха тарло?

7Нагахь санна сан тешаме цахиларо Делан тешаме хилар лакхадоккхуш хилча, нагахь санна Делан сийлалла иштта алсамдолуш хилча, хӀета къинош летийначунна санна Дала суна кхел хӀинца а хӀунда ян еза+? 8Иза иштта делахь: «Диканиг далийтархьама, зуламаш дей вай» хӀунда олийла дац ткъа? Вай иштта хьехамаш бо бохуш, цхьаболчара меттанаш детта вайна. Ишттачарна Дала нийса кхел йина+.

Цхьа а Делан лаамехь вац

9ТӀаккха? Дуй те вай царал тоьлуш? Данне а дац, хӀунда аьлча ас дӀагайтина жуьгтий а, кхечу къаьмнех берш а къинан долахь хилар+. 10+Яздина ма ду:

«Далла хьалха цхьа а бакъ вац.

11Цхьа а кхетам болуш а вац,
цхьа а Дела лоьхуш а вац.

12Массо а адамаш Делах дӀадирзина,
берриш а галбевлла бу.

Цхьа а диканиг дийриг вац,
ур-атталла цхьаъ-м вац+.

13+Церан къамкъаргаш дӀаделладелла кешнаш санна ю.

Шайн меттанашца нах лебо цара.

Лаьхьарчийн дӀовш ду церан багахь+.

14+Церан баганаш сардамех а, стимах а юьзна ю+.

15+ЦӀий Ӏано уьш сиха арабовлу.

16Цара шаьш баханчохь бохам а бо, хӀаллакдар а дахьа.

17Машаран некъ ца бевза царна+.

18+Церан бӀаьргаш чохь Делах кхерар дац»+.

19Ткъа хӀинца вайна хаьа, товрат-хьехамаша хьоьхург хьехамийн долахь болчарна а дуйла. Цундела цхьаннан а бехказаволийла дац: массо а адамаш – жуьгтий я кхечу къаьмнех уьш белахь, Далла хьалха бехке хуьлу. 20+Товрат-хьехамаш кхочушбарх, Далла хьалха цхьа а бехказавер вац. Оцу хьехамашкахула адамаш шаьш къинош хиларх кхета+.

Тешарца бакъдар

21Ткъа хӀинца гучудаьккхина Далла хьалха адамаш бакъдар муха магийна. Иза товрат-хьехамашца доьзна дац. Цунах лаьцна тоьшалла до товрат-хьехамаша а, пайхамарша а+. 22+Дала леррина къобалвинчу Ӏийсах тешарехула нах Шена хьалха бакъбо Дала. Ӏийсах тешачарна массарна а ло Дала и бакъдар. Царна юкъахь башхо яц, 23хӀунда аьлча массара а къинош а летийна, массо а Делан сийлаллех дӀакъастийна а ву+. 24Шен диканца уьш массо а Дала Шена хьалха маьхза бакъбо, Цо леррина къобалвинчу Ӏийсас нах къинойн олаллех паргӀатбахар бахьана долуш+. 25-26Къинойн гӀуда такхаран сагӀина Ӏийса дӀавелира Дала. Ӏийсах а тешна, Цуьнан валар бахьана долуш, вайн къинойн гӀуда текхна ду. Дала иза иштта къобалдира, хьалха летийна къинош Шен собарца таӀзар ца деш а дуьтуш, Ша бакъ хилар гайтархьама. ХӀинца йолчу заманахь а Ша бакъ хилар гойту Дала, Ӏийсах мел тешарг Шена хьалха бакъварца+.

27Стенах дозалла дойла ду стеган? Цхьана а хӀуманах дац! Делахь хӀун бахьана долуш Далла хьалха бакъво стаг? Товрат-хьехамаш кхочушбар бахьанехь бакъво те стаг Далла хьалха? Дера ца во! Ӏийсах тешарехула бен бакъ ца во!+
28Иштта, оха жамӀ до: адам Далла хьалха бакъдар цуьнан тешарехула бен дац, ткъа товрат-хьехамаш кхочушбарехула иза ца хуьлу+. 29Ткъа Дела кхечу къаьмнех болчу нехан а воцуш, беккъа жуьгтийн Дела ву те? Вац дера, Иза кхечу къаьмнех болчу нехан а Дела ву+. 30+Дела цхьаъ бен вац. Адамийн тешарехула Цо сунтбинарш Шена хьалха бакъбо, ткъа оццу тешарехула Цо сунтбаза берш а бакъбо Шена хьалха+. 31ТӀаккха Ӏийсах тешарна товрат-хьехамаш дӀабохий те вай? Дера ца боху. Мелхо а, вай уьш тӀечӀагӀбо+.

4

ИбрахӀиман масал

4^1Вайн дайн да волчу ИбрахӀимах лаьцна хӀун эр дара вай? Далла хьалха нах бакъбарх хӀун Ӏемина цунна? 2Ша дина гӀуллакхаш бахьана долуш, ИбрахӀим Далла хьалха бакъвина хиллехьара, цуьнан дозалла дан йиш хир яра. Делахь а Далла хьалха дозалла дан йиш яцара цуьнан. 3+Ткъа Делан Йозанаша хӀун боху? «ИбрахӀим тийшира Делах, цундела Цо иза Шена хьалха бакъвина лерира»+. 4Болх бечунна луш дерг, цунах къинхетам бар ца лоруш, цунна дӀадала леринарг санна дӀало. 5Нагахь санна Далла хьалха ша бакъвина хилархьама стага дика гӀуллакхаш ца дахь а, ткъа Ӏеса нах бакъбечу Делах иза тешаш велахь, Дала иза Шена хьалха бакъвийр ву, цуьнан тешар бахьана долуш+. 6Иштта динчу дика гӀуллакхашца доьзна а доцуш, Дала Шена хьалха бакъвина лоручу стагах Дауд-паччахьо а декъала волу стаг олура:+

7+«Декъала бу Дала гечдина а,
къинош Цо дӀадаьхна а берш.

8Декъала бу Везачу Эло церан къинош цкъа а царна дуьхьал ца лоруш берш»+.

9Ткъа и декъалалла сунтбиначарна бен ца хуьлу теша? ХӀан-хӀа, иза кхечу къаьмнех болчарна а ду, уьш сунтбаза белахь а. Вай олуш ма-дарра, ИбрахӀим Делах тешарна, Цунна хьалха бакъвина лерина+. 10Маца хилла иза? Иза сунтвале лерина я сунтвиначул тӀаьхьа лерина? Сунтвинчул тӀаьхьа а доцуш, иза сунтвале бакъвина лерина. 11+Ткъа и сунтвар цунна билгалонна дина дара, шен тешарехула Дала иза Шена хьалха бакъвина лерина гойтуш. Ткъа иза сунтвале хьалха Дала Шена хьалха бакъвина леринера. Иштта иза сунтбаза болчарах массо а тешачеран да хилла дӀахӀоьттира. Церан тешар бахьана долуш Дала уьш Шена хьалха бакъбина лору+. 12Иштта, ИбрахӀим вукху тобанан а да хилла дӀахӀоьттина. Сунтдар тӀеэцна хилла а ца Ӏаш, вайн да волчу ИбрахӀиман сунтвале дуьйна долчу тешаран ларашца лела массо а сунтбинарш цу тобанна юкъабогӀу.

13+ИбрахӀиман а, цуьнан тӀаьхьенан а карахь хир ду дуьне, аьллера Дала. ИбрахӀима товрат-хьехамаш кхочушбо дела, аьлла дацара иза, ткъа Дала иза, цуьнан тешар бахьана долуш, Шена хьалха бакъвина лерина хиларна аьлла дара+. 14+Нагахь санна лур ду аьлларг товрат-хьехамаш кхочушбечарна догӀуш хилча, Делах тешар а мехала хир дацара, лур ду аьлларг эрна а хир дара+. 15Товрат-хьехамаша, уьш кхочуш ца бича, Делан оьгӀазло хуьлуьйту. Ткъа бакъонаш ца хиллехьара, бакъонаш йохор а нислур дацара+.

16+Ткъа и лур ду аьлларг тешарна ло, Дала вайна маьхза ло диканиг иза долу дела. ИбрахӀиман массо а тӀаьхьенна, чӀагӀо а еш, ло иза. Товрат-хьехамаш кхочушбеш болчу тешачарна бен а доцуш, амма ИбрахӀиман тешарца кхечу къаьмнех болчу тешачарна а ло иза. ИбрахӀим вайн массо а тешаш болчеран да ма ву,+
17+Делан Йозанаш тӀехь яздина ма-хиллара: «Аса хьо дуккхачу а къаьмнийн да вина». ИбрахӀим вайн да хилира ша тешна волчу а, белларш денбеш волчу а, гуш доцург гуш деш волчу а Далла хьалха+. 18+Сатийса бахьана доццушехь, ИбрахӀим Дала йинчу чӀагӀонах кхидӀа а тешаш а, сатуьйсуш а вара. И тешар бахьана долуш, дуккхачу а къаьмнийн да хилира иза. Яздина ма-хиллара: «Оццул дукха хир ю хьан тӀаьхье»+. 19+Тешарх ца вухуш, бӀе шо кхоччуш долчу шен дегӀе, веллачун дегӀе санна, бераш далург цахилар а, Сарат доьзалхо хуьлуш цахилар а дагахь латтадора цо+. 20Дала шена лур ду аьллачу тешарна тӀера ойла ца керчира цуьнан, мелхо а, шен тешар тӀехь чӀагӀвелла Ӏийра иза, сийлалла Далла дӀа а делла. 21Иза кӀоргге тешна вара дийр ду аьлларг кхочушдан Делан ницкъ хиларх. 22Цундела «Дала иза Шена хьалха бакъвина лерира»+. 23Бакъду, яздинарг цунна цхьанна пайденна хилла ца Ӏа – «Дала иза Шена хьалха бакъвина лерира», 24амма вайна а пайденна ду: вайн Веза Эла волу Ӏийса веллачуьра Денвинчух вай тешна дела, Шена хьалха вай а бакъдина лорур ду Дала+. 25+Ӏийса вайн къиношна тӀера сагӀина дӀа а веллера, вай Далла хьалха бакъдархьама ден а винера+.

5

Ӏийсан цӀийца бакъдар

5^1Ваьш тешарехула бакъдина дела, вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсас динарг бахьана долуш, Делаца синпаргӀато а йолуш деха вай+. 2Вай Цунах тешар бахьана долуш, Ӏийсас Делан доккхачу диканна тӀекхочийла хилийтина вайна. ХӀинца вай дехаш ду оцу диканехь. Даккхий а деш, Делан сийлаллин декъехь хиларе сатуьйсуш ду вай+. 3Цунах даккхийдийна а ца Ӏаш, ваьш баланаш хьегарх а даккхийдеш ду вай. Вайна хаьа, баланаш хьегаро доьналла долуш хуьлуьйтийла+. 4Доьналла долуш хиларо къобалдар дахьа, ткъа къобалдаро сатийсар ло. 5Оцу сатийсаро дог доьхна ца хуьлуьйту вай, хӀунда аьлча Ша вайна деллачу Шен Синца вайн дегнаш чу Дала Шен безам Ӏанийна+.

6Ваьшна гӀо дан вай де доцуш дисича, Дала билгалъяьккхинчу хенахь, Ӏесачеран метта Дала леррина Къобалвинарг жӀара тӀехь велла. 7Наггахь бен, бакъахьара волчун метта цхьана а стагана вала ца лаьа. Делахь а дикачун метта вала цхьаъ реза хила а там бу. 8Амма, вай хьарамлонаш лелош долчу хенахь, вайн дуьхьа велла Дала леррина Къобалвинарг. Цу тайпана Шен вайга болу безам мел боккха бу гойту Дала+. 9Ӏийсан цӀийца вай бакъдина хилча, Цуьнгахула муххале а кӀелхьардевр ду вай Делан оьгӀазлонах+. 10Вай Шен мостагӀий долчу хенахь Дела вайца тайра Шен КӀентан валарца. Дала Шеца тайтина долу вай, хӀинца муххале а Цуьнан КӀантехула кӀелхьардевр ду, КӀант дийна волу дела+. 11Цунах тоам бина а ца Ӏаш, вай Делаца тайтина волчу а, вайн Веза Эла волчу а, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула вайца Дела хиларна, даккхийдеш ду вай.

Адам а, Дала леррина Къобалвинарг а

12+Цхьана адамехула – Адамехула – дуьнен чу къа деара, ткъа къинехула Ӏожалла а еана. Иштта Ӏожалла а хӀора адамна тӀееана, массара а къа латийна дела+. 13Товрат-хьехамаш юкъабале а, къа дуьнен чохь долуш дара. Амма хьехамашна юкъайогӀу бакъонаш ца лелачохь къалатор бехке ца лору+. 14Делахь а Адаман хенахь дуьйна Мусан хене кхаччалц дехаш долчу массо а адамашна тӀехь Ӏожалло шен олалла дора, Адама латийнарг санна долу къа цара ца латийнехь а.

Цхьана агӀор хьаьжча, шел тӀаьхьа вогӀу Волчух тера вара Адам+. 15Делан дика зуламах тера дац. Нагахь санна, цхьана адамо дина зулам бахьана долуш, дуккха а адамаш хӀаллакьхуьлуш хилча, тӀаккха муххале а Делан шорта долу дика, Цо цхьана адамехула – Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула – маьхза луш долу совгӀат дуккха а адамна кхочур ду!+
16Дала делла хӀара совгӀат цхьана адамо латийначу къинах тера дац. ХӀунда аьлча цхьана адамо динчу зуламна йинчу кхело таӀзар хилийтина, ткъа дуккха а къинош латорна Дала динчу дикано адамаш Цунна хьалха бакъдар хилийтина+. 17Цхьана адамо дина зулам бахьана долуш, оцу цхьана адамехула Ӏожалло олалла дар дӀадоладелла. Амма цхьана адамехула, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула, хилийтинарг кхин а дукха ду. Делан шорта долу дика а, Далла хьалха бакъдина хиларан совгӀат а тӀе мел эцнарш Ӏийсагахула олалла деш хир бу дахарехь+.

18Иштта дан а ду иза. Цхьаммо динчу зуламехула массо а адам бехкехилар тӀедаийтина. Иштта цхьана адамо динчу бакъдолчу гӀуллакхо массо а адамашна кхочу бакъдар а, дахар а ло+. 19Цхьа адам Далла муьтӀахь ца хилла дела, массо а адамех къинош летийнарш хилира. Иштта цхьана адаман Далла муьтӀахь хиларо дуккха а адамаш бакъдина хир ду+.

20Товрат-хьехамаш тӀаьхьо юкъабевллера, зуламаш алсамдовлийтархьама. Ткъа къинош алсамдевлча, Делан дика кхин а совдала дуьйлира+. 21Къиноша, адамаш Ӏожаллина тӀе а далош, олалла деш хиларе терра, иштта Делан дикано а олалла дийр ду Далла хьалха бакъвина хиларехула. Вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула Делаца долчу хедар доцучу дахаре кхачор ду адамаш+.

6

Къинна вай делла, ткъа Дала леррина Къобалвинчуьнца дехаш ду

6^1ТӀаккха, хӀун ала вай? Къинош а летош Ӏей те вай, Делера долу доккха дика кхин а алсамдалийтархьама? 2Дера ма Ӏе! Къинах лаьцна аьлча, вай делла ду. Делахь, къинош а летош, кхидӀа вай муха дахалур ду те+? 3Ца хаьа те шуна, Дала леррина Къобалвинчун дола а девлла, шаьш хих чекхдахийтина долчу вай Цуьнан валар а тӀеэцна хилар? 4+Иштта, вай хих чекхдахийтича, вай Цуьнца цхьаьна дӀа а доьхкина, дала а делла. Ткъа иза хилира, Шен Ден ницкъаца веллачуьра денвина волу Дала леррина Къобалвинарг санна, вай а керлачу дахарехь Ӏайтархьама+.

5Иза валаре терра, вай, дала а делла, Цуьнца цхьаьнакхетта хилча, Иза денваларе терра, ден а делла, юха цхьаьнакхетар ду+. 6Вайна хаьа, шира адам Ӏийсаца цхьаьна жӀарах дӀатоьхна, къа лато хуьлуш болу вайн лаам хӀаллакбархьама а, ткъа иштта къинан леш вайх кхидӀа ца хилийтархьама а,+
7хӀунда аьлча велларг къинан олаллех паргӀатваьлла+. 8Нагахь санна Дала леррина Къобалвинчуьнца цхьаьна вай делла хилча, вай теша, Цуьнца цхьаьна ваьш дехар долуш хиларх а+. 9Дала леррина Къобалвинарг веллачуьра цкъа денвелла хилча, иза кхин цкъа а лийр вац, хӀунда аьлча Ӏожалло Цунна тӀехь кхин олалла дойла дац+. 10Цуьнан валар гуттаренна а цкъа къинан олаллех дӀакъаьсташ валар дара, ткъа Цуьнан дахар Делан дуьхьа дахар ду+. 11Цундела аша шаьш а къинна делла лара. Ткъа шаьш дийна хилар – Делан дуьхьа дехаш хилар лара вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсаца цхьаьна.

12Лийр долчу шайн догӀмашна тӀехь кхидӀа къине олалла ма дайта. Къинан Ӏалашо ю сийсаза лаамаш шуьга кхочушбайтар+. 13КхидӀа а шайн догӀмийн меженаш къинан кара ма яхийта, харцо лело гӀирсаш санна. Мелхо а, шаьш Далла дӀало, деллачуьра дендинарш санна. Ткъа шайн догӀмийн меженаш, Делан лаамехь долчу гӀуллакхаша лело гӀирсаш санна, Цуьнан караяхийта+. 14Къино шуна тӀехь олалла дан ца деза: шу товрат-хьехамийн олаллехь дац, ткъа Делан диканан олаллехь ду.

Делан лаамехь дерг кхочушдаран леш

15ТӀаккха иштта къинош летор дуй те вай, товрат-хьехамашна долахь а доцуш, Делан доккхачу диканан олаллехь хилча? Дера дац! 16Шу кхеташ дац те, леш санна цхьанна муьтӀахь хила шу карадахча, шу къар а лой, цуьнан леш хуьлий? Я къинан леш хуьлу шу, ткъа иза бахьана долуш шу хӀаллакдийр ду, я Далла муьтӀахь хиларан леш хуьлу, ткъа иза бахьана долуш шу Далла хьалха бакъдар ду+. 17Далла бу хастам! ХӀетахь къинан леш шу хиллехь а, хӀинца шаьш муьтӀахь динчу хьехаман кепехь даггара къарделла шу. 18Къинойх паргӀатдевлла долу шу, хӀинца Делан лаамехь дерг кхочушдаран леш хилла+. 19Шун адамийн синош гӀийла долу дела, шу кхетар доллучу маттахь боху ас. ХӀетахь шайн дегӀан меженаш сийсаза леларан а, зулам даран а лолле дӀаеллера аша, ткъа цунах кхин а дукха зулам хилира. Ткъа хӀинца Делан лаамехь дерг кхочушдаран лолле дӀало уьш, иштта шу Далла герга кхочур ду.

20Шу къинан леш долчу хенахь, Делан лаамехь дерг кхочушдарх мукъа дара. 21Шаьш хӀинца юьхьӀаьржачу хӀиттош, хӀетахь лелийначу гӀуллакхех шуна хӀун пайда баьлла? Цу гӀуллакхийн чаккхе Ӏожалла ма ю! 22Ткъа хӀинца, къинан олаллех паргӀат а даьхна, шу Делан леш хилча, цунах Далла гергакхачаран пайда хуьлу шуна, ткъа иза бахьана долуш хедар доцу дахар хир ду шун+. 23Къинош леторна луш йолу ял Ӏожалла ю, ткъа Дала луш долу совгӀат Дала леррина къобалвинчу Ӏийсаца цхьаьна хир долу хедар доцу дахар ду+.

7

Товрат-хьехамашна белла лоруш берш

7^1Динан вежарий, шуна хууш дац ткъа (аса хӀара бакъонаш евзачаьрга ма боху), бакъонаша, адам дийна мел ду, цунна тӀехь олалла дойла? 2Товрат-хьехамийн бакъонаша тӀе-ма-диллара, марехь йолу зуда, шен майра дийна мел ву, цунна тешаме хила еза. Шен майра велча, оцу бакъонех иза паргӀатйолу+. 3Цундела, майра дийна а волуш, иза кхечуьнга яхча, иза нахаца леларг лору. Амма майра велла йолу зуда маре яхча, иза нахаца леларг ца лору+. 4Иштта шу а, сан динан вежарий, Дала леррина Къобалвинарг валарца Цуьнца цхьаьна товрат-хьехамашна делла ду. Веллачуьра Денвинчун дола вай девлла, Далла стоьмаш бахьаш долу дахар вайн хилийтархьама+. 5Вешан синан лаамийн долахь вай хилча, вайн дегӀан меженаша къилахь болу лаамаш кхочушбора, ткъа товрат-хьехамаш бахьана долуш и лаамаш алсамбовлура. Цара вайга Ӏожаллина гӀуллакхаш дойтура. 6Ткъа хӀинца вай дихкинчу хьехамашна делла долу вай оцу хьехамех паргӀатдаьхна. Иштта ширачу некъаца, товрат-хьехамаш кхочушбарца, Далла гӀуллакх ца до вай, амма керлачу некъаца, Делан Синца до+.

Товрат-хьехамаш а, къинош а

7+Делахь, товрат-хьехамаш къилахь бу аьлла, жамӀ дийр ду вай? Дера дац! Амма суна къалатор хӀун ду хуур дацара, сайна товрат-хьехамаш ца бевзинехьара. ХӀунда аьлча кхечу стеган хӀума дезар суна девзар дацара, нагахь санна товрат-хьехамаша иштта бохуш дацахьара: «Кхечу стеган цхьа а хӀума шуна ма дезийла»+. 8Амма товрат-хьехамаша бохург бахьана долуш, къино аьтто бина хӀума езийта суна чохь тайп-тайпана лаамаш хилийта. Хьехамаш боцучохь къа делла ма ду+. 9Со мацах товрат-хьехамаш а боцуш ваьхнера, ткъа весет суна тӀедиллича, къа денделира, 10ткъа со велира. Суна ваха аьлла деллачу весето со валарна тӀевалийра+. 11+Къино, хӀара весет бахьана долуш аьтто а баьлла, со Ӏехавалийтира, тӀаккха оццу весетаца со вен а вийра.

12Иштта, товрат-хьехамаш беза бу, ткъа и весет деза а, нийса а, дика а ду+.

13ТӀаккха и дика дерг кхочушдар хилла те суна Ӏожаллина? Дера ца хилла! Къино дира иза. Дика дерг бахьана долуш, со Ӏожаллина тӀе а валош, къинан къилахь йолу амал гучуяьккхира. Иштта и весет бахьана долуш, къа кхин а чӀогӀа къилахь хилар гучудоккху.

Вайна чохь болу къовсам

14Вайна хаьа товрат-хьехамаш Делан Синера буйла. Ткъа со сайн синан долахь ву. Вохка а воьхкина, къинан лай хилла сох. 15+Со ца кхета айса лелочух: сайна дан луург аса ца до, ткъа сайна бӀаьрга дан а цадезарг ас кхочушдо+. 16Нагахь санна аса сайна дан луург деш хилча, товрат-хьехамаш дика бу аьлла, тӀеоьцу аса+. 17Делахь и кхочушдеш верг баккъалла а со вац, ткъа суна чохь дехаш долу къа ду. 18Суна хууш ма ду, суна чохь, баккъалла аьлча, сан адаман са чохь, цхьа а диканиг доллуш цахилар. ХӀунда аьлча дика хӀума дан лаам сан боллушехь, иза кхочуш ца бало соьга+. 19Сайна дан лууш долу дика дерг аса ца до, ткъа дан лууш доцу вониг до аса+. 20Нагахь санна дан ца лууш дерг аса деш хилча, тӀаккха со вац-кх и деш верг, суна чохь дехаш долу къа ду-кх.

21Иштта суна хаало хӀара массо а ханна лелаш дерг: хӀоразза а дика дерг дан суна дагадеача, вониг дан лаам суна чохь хилар. 22Ткъа суна чохь долчу адамна Делан хьехамийн Ӏедалца хазахетар карадо+. 23Амма сан меженашна чохь кхин тайпа массо а ханна лелаш дерг го суна. Оцу Ӏедало сан хьекъал чохь болчу лаамца къуьйсу. Сан меженашкахь лелаш долчу къинан Ӏедалан йийсархо во цо сох+. 24Ма миска адам ду со! Хьан кӀелхьарвоккхур ву со Ӏожаллина со тӀевалош долчу хӀокху дегӀах? 25Аса баркалла боху Далла, вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула Цо иза дарна!

Делахь, сан хьал иштта ду: цхьана агӀор сайн хьекъалца со-со Делан хьехамийн Ӏедалан лай ву, ткъа вукху агӀор сайн адаман синца къинан Ӏедалан лай а ву.

8

Делан Синца долу дахар

8^1Делахь, хӀинца Дала леррина Къобалвинчуьнца бехачарна цхьана а тайпана кхел йийр яц, 2Дала леррина къобалвинчу Ӏийсаца долу дахар тӀедалочу Делан Синан Ӏедало къиношна а, Ӏожаллина а тӀевалочу Ӏедалех хьо[*] паргӀатваьккхина дела+. 3Вайн адаман са эгӀаза хиларна, товрат-хьехамашка кхочушдан ца делларг Дала кхочушдина. Дала лаьтта тӀе Шен КӀант ваийтира къинойн адамийн санна долчу вастехь, къинах доккху сагӀа Цунах хилийтархьама. Цу тайпана Дала адамна чохь доллучу къинна кхел йина+. 4Цо иза дина, вешан синан лаамашца а доцуш, ткъа Делан Синца дехаш долчу вайгахула товрат-хьехамийн бакъдолу декхарш дуззалц кхочушхилийтархьама+. 5Шайн синан лаамашца бехачара оцу лаамех дегнаш дузу, ткъа Делан Синца бехачара Синан лаамех шайн дегнаш дузу+. 6Шайн синан лаамех дегнаш дузар – иза Ӏожалла ю, ткъа Делан Синан лаамех дегнаш дузар – иза дахар а, синпаргӀато а ю. 7И хӀунда ду иштта? Нагахь санна адамо шен синан лаамех дог дузахь, иза Делан мостагӀа хуьлу. Делан хьехамийн Ӏедална муьтӀахь ца хуьлу иза, мелхо а, царна муьтӀахь ца хилало иза+. 8Шайн синан лаамашца лелачаьрга Далла тамехь дерг ца дало.

9Амма шу шайн синан лаамашца дехаш дац. Мелхо а, нагахь санна шуна чохь Делан Са дехаш делахь, Делан Синан лаамашца деха шу. Нагахь санна шух цхьаьнца Дала леррина Къобалвинчун Са дацахь, иза Цуьнан долахь вац+. 10Нагахь санна Дала леррина Къобалвинарг шун даг чохь вехаш велахь, шун дегӀ, къинош летош хиларна, лийр ду, ткъа шун са дийна ду[*], Дала шу бакъдина долу дела. 11+Ӏийса веллачуьра денвина Волчун Са шуна чохь дехаш долу дела, Ӏийса веллачуьра Денвинчо шун лийр долчу догӀмашна а дахар лур ду шуна чохь дехаш долчу Синехула+.

12Иштта, динан вежарий, Делан Синан лаамца даха декхарийлахь ду вай, амма вайн синан лаамца даха ца деза вай. 13ХӀунда аьлча шайн синан лаамашца дахахь – шу лийр ду, ткъа Делан Синан гӀоьнца шайн дегӀо летош долу къинош аша хӀаллакдахь – шу Дела волчохь дехар ду+. 14ХӀунда аьлча Делан Сино лелош дерш Делан бераш ду+. 15+Аша тӀеэцнарг шух юха а леш хуьлуьйту Са дац, юха а кхерамехь шу дехаш хуьлуьйтур долу. Аша тӀеэцнарг шух Делан бераш хуьлуьйту Са ду. Оццу Синца вай кхойкху: «Абба[*], сан Дада!»+
16Вайна чохь долчу синца цхьаьна Делан Сино Ша тоьшалла до вай Делан бераш хиларх лаьцна+. 17Вай Делан бераш хилча, берашна кхочу дерг вайна а кхочур ду. Дала иза вайна лур ду, ткъа Дала леррина Къобалвинчунна кхаьчнарг вайна а кхочур ду, хӀунда аьлча, нагахь санна Дала леррина Къобалвинчуьнца цхьаьна вай баланаш хьоьгуш хилча, Цуьнца цхьаьна вай сийлаллехь а хир ду+.

Хиндолу сийлалла

18Вайна гойтур йолу сийлаллица дуьстича, вай хӀинца ловш йолу халонаш хӀумма а доцург лору ас+. 19Дала кхоьллина мел долу хӀума сатийсарца ладоьгӀуш ду, Делан бераш муьлханаш ду шайна дӀаделладаларе. 20+Дала мел кхоьллинарг цу хӀуманийн лаамца ца дахийтина эрна долчун кара, ткъа иза Карадерзийначун лаамца дахийтина. Амма догдохийла ю,+
21Дала кхоьллина мел дерг талхаран лоллера паргӀатдоккхург хиларе, Делан берашца цхьаьна сийлаллин паргӀатонехь хилийтархьама. 22Вайна хаьа, Дала мел кхоьллина хӀума хӀинццалц баланехь дуйла, берах хьийзош йолу зуда санна+. 23+Дала мел кхоьллинчо дина а ца Ӏаш, дуьххьарлера ялтин стом санна, Делан Са вайца доллушехь, вай а ду кийрахь узарш деш, Дала вайна Шен берийн бакъонаш яларан замане ла а доьгӀуш. Оцу хенахь Дала вайн догӀмаш паргӀатдохур ду+. 24ХӀунда аьлча вай кӀелхьардаьхна а дара, вайн сатуьйсийла а ю, амма вай сатуьйсуш дерг гуш делахьара, тӀаккха иза сатийсар хир дацара. Хьан сатуьйсур ду шена гуш долчуьнга+? 25Ткъа вай хӀинца ваьшна гуш доцучуьнга сатуьйсу, собар хиларца ла а доьгӀуш.

26Цу кеппара гӀорасиза долчу вайна Делан Сино а гӀо до. Вайна ца хаьа дан ма-деззара доӀанаш дан. Ткъа Делан Сино, вайл хьалха а долий, вайна тӀера Деле доьху дешнашца вайга дӀа ца алалучу узаршца. 27Амма вайн дегнаш толлуш волчу Далла хаьа, стенах лаьцна доьху Шен Сино, Делан долахь болчарна тӀера Делан лаамца Цо доьху дела+.

28Вайна хаьа, Дала дерриге а диканна хуьлуьйту Ша везачеран дуьхьа – Шен лаамца Ша тӀекхайкхинчеран дуьхьа. 29Далла хьалххе дуьйна хаьара, Шен долахь берш муьлш хир бу. Цо билгалдаьккхинера, уьш Шен КӀентан вастехь хир бу аьлла, дуккха а болчу динан вежаршна юкъахь Иза дуьххьарлера доьзалхо хилийтархьама+. 30Ша билгалбаьхнарш Дала Шена тӀекхайкхина, ткъа, тӀе а кхайкхина, Шена хьалха бакъбина, бакъ а бина, церан сийлалла айина+.

Дала леррина Къобалвинчуьнгахула адамашка болу Делан безам

31ХӀун эр дара те оцу дерригенах лаьцна? Дела вайгахьа хилча, мила вер ву вайна дуьхьал+? 32Шен КӀант ца кхоош, вайн дуьхьа баланаш хьега Иза ДӀавеллачо, шеко яц, Шен КӀантаца цхьаьна кхин а дисина дерг а вайна совгӀатна лург хиларх!+
33Мила ваьхьар ву Дала хаьржинчарна дуьхьал вала? Цхьа а вац-кх! Дала бакъбеш ма бу уьш+. 34Хьаьнга ялур ю царна кхел? Цхьаьнгге а! Дала леррина къобалвина Ӏийса вайн метта велла-кх. Цул сов, Дала ден а вина, Цунна юххехь аьтту агӀор а хиъна, вайна тӀера Деле доьхуш ву Иза+. 35ДӀакъастадалур дуй те вай цхьаьнгге а Дала леррина Къобалвинчун безамах? Дац! Халоно, балано, вай лаьхкина леларо, мацалло, къоьлло, кхерамо я Ӏожалло дохур дуй те вай Цуьнан безамах? Дац!+
36+Делан Йозанаша ма-бохху:

«Хьо бахьана долуш, хӀора дийнахь тхо дайаран кхерамехь ду.

Тхо дайа кечдина долу уьстагӀий санна хета царна»+.

37ХӀетте а, и дерриг а гӀуллакхаш хуьллушехь, ваьш Дезначо вайга уггар боккха толам боккхуьйту+. 38Со теша, я Ӏожалло, я дахаро, я маликаша, я жинаша, я цхьана а долуш долчо, я цхьана а хиндолчо, я цхьана а ницкъаша,+
39я цхьана а вайна тӀехь долчо, я цхьана а вайна бухахь долчо, я Дала кхоьллинчу цхьана а кхечу хӀумано а вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула болчу Делан безамах вай дӀакъасто йиш цахиларх.

9

Дела а, Цуьнан халкъ а

9^1Дала леррина Къобалвинчуьнца а волуш, билггал бакъдерг боху Аса. Со харц ца лоь. Делан Синан карахь долчу сан даго а тоьшалла до суна:+
2Исраилан халкъах йоккха гӀайгӀа а, лазам а бу сан даг чохь. 3Дала леррина Къобалвинчух со дӀакъастийна хила луур дара суна сайн вежарийн дуьхьа, сан къомах болчу+
4+исраилхойн дуьхьа. Уьш хаьржина долу Делан бераш ду. Царна елла Делан бераш хиларан бакъо а, Делан сийлалла гойла а. Цаьрца Дала барташ бира. Царна белла товрат-хьехамаш а, Далла муха Ӏибадат дан дезаран хаар а. Царна дина Дала Шен ваӀданаш. 5Вайн сийлахьчу дайн тӀаьхье – уьш ю. Адамаш дуьнен чу адамех схьадовларе терра, Дала леррина Къобалвинарг а ву царах адам санна дуьнен чу ваьлла. Иза массо а хӀуманна тӀехь волуш волу Дела ву, ткъа Цунна даим а хастам хуьлда! Амин!

6Ша йина чӀагӀо Дала кхочуш ца йина аьлла, жамӀ дойла дац, хӀунда аьлча Исраилан халкъах схьабевлларш Далла хьалха берриш а ма бац исраилхой+. 7+Дала ИбрахӀим а, цуьнан тӀаьхье а къастийна елахь а, ИбрахӀиман тӀаьхьенах берш а ма бац берриш а Делан долахь болчарах. Дала аьлла ду: «Хьан тӀаьхье Исхьакхах схьабевллачарах лерина хир ю»+. 8И бохург хӀара ду: ИбрахӀиман дегӀах а, хотӀах а схьадевлларш дерриш а дац Делан бераш, Дала динчу ваӀданца схьабевлларш бен+. 9+ХӀунда аьлча Дала дина ваӀда иштта ма дара: «Билгалъяьккхинчу хенахь Со юхавогӀур ву, тӀаккха Саратан кӀант хир ву»+.

10И хилла а ца Ӏа: изза хилира Ребикхица, иза вайн да волчу Исхьакхах, кийрахь цхьаьний ши кӀант а волуш, берах йолчу хенахь+. 11-12+Ребикхе Дала иштта аьллера: «Воккхаха верг жимаха волчунна гӀуллакх деш хир ву». И ши кӀант дуьнен чу а валале, цара цхьа а дика а, вон а дале, Дала иштта аьлла, Шен Ӏалашо стенца йоьзна ю гайтархьама. Цо харжарца бен йоьзна яц Делан Ӏалашо. Динчу гӀуллакхех доьзна а доцуш, ткъа хоржуш Волчун лаамца хуьлу иза+. 13+Делан Йозанаш тӀехь яздинчуьнца догӀуш ма ду иза:

«Якъуб Суна везавелира,
ткъа Ӏесав ца вийзира»+.

14ХӀун эр вай? Делаца харцдерг ду те? Дера дац!+
15+ХӀунда аьлча Муса-пайхамаре Дала иштта боху:

«Сайна къинхетам бан луучух Ас къинхетам а бийр бу,

Сайна къахета луучух Суна къа а хетар ду»+.

16И бохург хӀара ду: стеган лааме я цо гӀуллакх даре а ца хьоьжуш, Дала Шен къинхетамца хоржу стаг. 17+Делан Йозанашкахь Дала иштта боху пирӀуне: «Аса хьо, паччахь а вина, дӀахӀоттийна, хьоьгахула Сайн ницкъ гайтархьама а, дуьнен тӀехь массо а адамашна Сайн цӀе йовзийтархьама а»+. 18Иштта Шена луъучух къинхетам а бо Цо, ткъа Шена луъург дуьхьал а волуьйту Цо.

Делан оьгӀазалла а, къинхетам а

19Аша хатта там бу соьга: «Кхин стенна бехке во те Иза? Мила вер ву Цуьнан Ӏалашонна дуьхьал?»+
20+Ткъа мила ву хьо, стаг, Делаца къийсавала? Йинчу хӀумано эр дуй ша йиначуьнга: «Со иштта хӀунда йина ахьа?»+
21Бакъо яц ткъа куьпчичун хьийначу цхьана поппарх цхьа пхьегӀа лараме долчу гӀуллакхна, ткъа важа пхьегӀа ларамаза долчунна ян+?

22Дела иштта бакъо йолуш вара. Шен оьгӀазло ян а, Шен ницкъ гайта а лиира Далла, амма Шен оьгӀазлонах хӀаллакьхила кийча долчу адамашна Шен доккха собар хилар гайтира Цо+. 23И собар дора Цо, Шен сийлаллин хьал адамашна гайтархьама. И адамаш Дала къинхетам бечу тӀаьхьенах хила дезаш дара. Уьш Дала Шен сийлалла тӀеэца кечдинера. 24Ткъа и адамаш Дала хаьржина долу вай ду – жуьгташна юкъара хаьржинарш хилла а ца Ӏаш, амма кхечу къаьмнашна юкъара хаьржинарш а+. 25+ХӀушаӀ-пайхамаран тептар тӀехь Дала иштта боху:

«Сайн доцучу халкъах –
„Сан халкъ“ эр ду Аса,
Сайна езаш йоцучух а –
„Сайна езаш ерг“ эр ду Аса+.
26+„Шу сан халкъ дац“ – баьхначу меттехь,

„Шу дийна волчу Делан кӀентий ду“, – бохур ду цаьрга»+.

27+Ткъа ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро исраилхойх лаьцна иштта боху: «ХӀордан гӀум санна, дукха исраилхой хиллехь а, царах жима дакъа бен кӀелхьардер дац. 28ХӀунда аьлча лаьтта тӀехь дехаш долчу адамашна ян йогӀу кхел Дала хадам боллуш а, леррина а кхочушйийр ю»+. 29+ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро хир ду ма-аллара:

«Нагахь массо а ницкъийн Везачу Эло вайн тӀаьхьенах цхьаберш дийна битина бацахьара,
вай Седам-гӀалин бахархой санна а хир дара,

Ӏамор-гӀалин бахархойх дӀа а тарлур дара»+.

Исраилхой а, хаза кхаъ а

30ХӀун эр вай хӀинца? Вайна хӀара хиъна: кхечу къаьмнех берш, цара Далла хьалха шаьш бакъдар ца лехнехь а, церан тешарехула бакъбина хилар+. 31Ткъа Исраилан халкъо товрат-хьехамаш кхочушбар бахьанехь Далла хьалха ша бакъдар лоьххушехь, и хьехамаш цуьнга кхочуш ца бало+. 32Ткъа хӀунда ца дало цаьрга иза? Далла хьалха шаьш бакъдар тешарехула а ца лоьхуш, ткъа шаьш деш долчу гӀуллакхашкахула лоьхура цара. «Адамаш тасалур болчу тӀулгах» тасабелира уьш, 33+Делан Йозанашкахь яздина ма-хиллара:

«Ас Цийон-лам тӀехь охьабуьллу
адамаш тасалур болу тӀулг а,
нах галбовлуьйтур йолу тарх а.
Ткъа муьлхха а Цунах тешаш верг
юьхьӀаьржачу хӀуттур вац»+.

10

10^1Динан вежарий! Доггах лаьа суна исраилхой а кӀелхьарбаьхна хила. Цунах лаьцна доьху аса Деле. 2Царах тоьшалла до аса: хьекъалца нийса некъ шайна ца бовзахь а, Далла леррина гӀуллакх деш бу уьш+. 3Дала стаг Шена хьалха муха бакъво шаьш ца кхета дела, иза шайгара хилийта гӀиртина дела, Дала нах бакъбеш болчу некъана муьтӀахь ца хилира уьш+. 4Товрат-хьехамаш буьззина кхочуш а бина, Дала леррина Къобалвинарг цу хьехамийн чаккхе хилира, Цунах тешарехула Далла хьалха бакъвар хӀоранна а хилийтархьама+.

5+Товрат-хьехамаш кхочушбарца Далла хьалха адам бакъдарх лаьцна Муса-пайхамаро иштта боху: «Товрат-хьехамаш кхочушбийриг цаьрца вехар ву»+. 6+Ткъа тешарца Далла хьалха адамаш бакъдарх лаьцна цо иштта боху: «Шайн дегнашкахь ма хетта: „Мила вер ву стигалшка хьала?“ – бохуш», (иза ду Дала леррина Къобалвинарг кхуза охьавалорхьама)+. 7«Иштта ма хетта шайн дегнашкахь: „Мила вуссур ву эхарте?“ – бохуш», (иза ду, Дала леррина Къобалвинарг беллачарна юкъара кхуза хьалаваккхархьама)+. 8ХӀан-хӀа! ХӀун аьлла ду Делан Йозанашкахь? «Делан дош хьуна юххехь а ду, хьан матта тӀехь а ду, хьан дог чохь а ду». И дош вай адамашна хьоьхуш долчу тешарх лаьцна ду+. 9«Ӏийса Веза Эла ву!» – бохург хьайн баганца ахь къобалдахь, Дала Иза веллачуьра денвина хиларх хьо даггара тешахь, хьо кӀелхьарваьккхина хир ву+. 10ХӀунда аьлча даггарчу тешаро стаг Далла хьалха бакъвина хиларна тӀевалаво, ткъа баганца къобалдаро стаг кӀелхьарваьккхина хиларна тӀевалаво. 11+Делан Йозано боху: «Муьлхха а Цунах тешаш верг юьхьӀаьржачу хӀуттур вац»+. 12Иштта, цхьа а тайпа башхо яц жуьгтичунна а, кхечу къомах волчунна а юкъахь, хӀунда аьлча Веза Эла массарна а цхьаъ ву, ткъа Шега кхойкхуш мел верг хӀорра а алссам декъалво Цо+. 13+Делан Йозанашкахь яздина ма ду: «ХӀорра а, Везачу Элан цӀе а йоккхуш, Цуьнга кхойкхуш верг, кӀелхьарвоккхур ву»+.

14Ткъа Цуьнга муха кхойкхур бу уьш, Цунах шаьш тешаш ца хилча? Муха тешар бу уьш, Цунах лаьцна шайна хезна а ца хилча? Муха хезар ду царна, Цунах лаьцна цхьаммо а дӀакхайкхош ца хилча+? 15+Ткъа наха муха дӀакхайкхор ду, дӀакхайкхо шаьш бохуьйтуш ца хилча? Яздина ма-хиллара: «Хаза кхаъ бахьаш болчу геланчийн когаш мел хаза бу!»+
16+Амма исраилхоша массара а ца ийцира и хаза кхаъ тӀе. ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро аьллера: «Веза Эла! Мила тийшира оха хьехначух?»+
17Делахь, Дала леррина Къобалвинчух лаьцна долу дош цхьаммо кхайкхийча, адамашна хаза кхаъ хеза, ткъа и кхаъ хезча, адамаш Цунах теша+.

18+Ткъа аса хоьтту: царна ца хезнера хаза кхаъ? Дера хезнера. Делан Йозано боху:

«Дерриг а лаьтта тӀехула чекхъяьлла церан лар.

Дуьне мел ду дӀакхаьчна церан тоьшалла»+.

19+Аса юха а хоьтту: Исраилан халкъ кхетта дацара ткъа? Муса-пайхамаро дуьххьара иштта боху:

«Халкъ доцучу халкъе
Ас хьагӀ хуьлуьйтур ю шун,
ткъа кхетам боцучу халкъан гӀоьнца
Аса оьгӀазло хуьлуьйтур ю шуьгахь»+.

20+Ткъа ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро майрра боху:

«Ца лехначарна
Со карийна,
Сох лаьцна ца хоьттучарна
Со вовзийтина Аса».

21+Ткъа Исраилан халкъах лаьцна Дала ЕшаӀ-ЯхӀугахула иштта боху: «Дийнахь сарралц Ӏийра Со Сайн куьйгаш дӀакховдийна муьтӀахь доцучу а, карзахдуьйлучу а халкъе»+.

11

Исраилан халкъе Делан болу безам

11^1+Аса юха а хоьтту: «Дала Шен халкъ дӀатесна те?» Дера ца тесна! Со а ма ву ИбрахӀиман хӀух схьаваьлла а, Бен-Яманан тайпанах волу а исраилхо+. 2Дала дӀа ца тесна хьалххе дуьйна Ша хаьржина долу Шен халкъ. Шуна ца хаьа, хӀун боху Эли-ЯхӀу-пайхамарах лаьцна Делан Йозанашкахь? Исраилан халкъах лаьцна Деле латкъам беш, иштта боху цо:+
3+«Веза Эла! Хьан пайхамарш хӀаллакбина, Хьан сагӀа доккху кхерчаш бохийна. Со цхьаъ бен висина вац, ткъа со а вен дагахь лоьху цара»+. 4+Ткъа хӀун жоп делира Дала цунна? «Аса цӀу волчу БаӀална горахӀоьттина воцу ворхӀ эзар стаг витина Сайна», – элира Цо+. 5ХӀинцалерчу хенахь а изза хуьлу: исраилхойх цхьаболу нах Ӏийсах тешаш бу, ткъа Дала уьш Шен диканца хаьржина+. 6Делан диканца иза хилча, адамаша динчу дикачу гӀуллакхашца доьзна дац иза. Иштта ца хилча, Делера долчу диканах дика хир дацара.

7Иштта жамӀ дан мега: Исраилан халкъана ша лехнарг ца карийра. Дала хаьржинарш бен ца кхечира Делан дикане. Ткъа биснарш Дала дагца дарбинера+. 8+Делан Йозанашкахь яздина ма-хиллара:

«Дала церан дегнаш артдина,
таханлерчу дийне схьакхаччалц
хӀумма а ца го бӀаьргаш а,
хӀумма а ца хеза лергаш а
церан хилийтархьама»+.

9+Дауд-паччахьо боху:

«Цара шаьш-шайна хӀиттийначу тойнашкахь
гуро а, речӀано а лоцийла уьш.
Гал а бевлла, охьаэгийла уьш,
бекхам а бойла царна.
10Бода богӀийла
церан бӀаьргашна хӀумма а ца гархьама,
баккъаш а хуьлийла церан ситтина
гуттаренна а»+.

11Аса юха а хоьтту: «Жуьгтий гуттаренна а галбевлла те?» Дера ца бевлла! Мелхо а, церан галбовлар бахьана долуш кхечу къаьмнех болчу нахана кӀелхьардовлар карийна, исраилхойн цаьрга хьагӀ хилийтархьама. 12Ткъа церан галбовлар дуьнен чуьра адамашна а диканна хилча, церан синан эшар кхечу къаьмнех болчу нахана диканна хилча, мел сов дика хир ду, уьш кхоччуш барамехь хилча!

13Шуьга боху аса, кхечу къаьмнех болу нах: шун векал со хиларна, сайн балхах дозалла до аса+. 14Цаьрга хьагӀ хилийта соьга меттахбахалур бац те сан къомах берш, иштта кӀелхьарбахалур бац те соьга царах цхьаберш? 15Сан къомах берш дӀатасарна, дуьнен чуьра нахаца Дела тайча, тӀаккха сан къомах берш тӀеэцар кхин хӀун хир ду, беллачуьра денбалар дацахь?!+

16Бедан хьалхарчу декъах деттинарг Делан долахь хилча, берриг а бод Цуьнан долахь бу. Диттан орамаш даздина хилча, диттан гаьннаш а хир ду иштта даздина+. 17Зайт-диттана тӀе, шен долу гаьннаш дӀа а хедийна, акхачу диттан гаьннаш тӀедогӀаре терра, иштта, кхечу къаьмнех болу нах, шу а тӀедоьгӀна долу га санна ду, зайт-диттан орамех схьаболучу ницкъах а, дахарх а дӀакхетта+. 18Амма дӀахедийначу гаьннашна хьалха куралла ма елахь. Дагадаийталахь хьайна, орам латтош верг хьо ца хилар, ткъа хьо оцу орамо латтош хилар.

19Ахьа ала там бу: «И гаьннаш со тӀедогӀийтархьама хадийна ма ду». 20Нийса ду. Делахь а, Дала леррина Къобалвинчух тешар церан ца хиларна, уьш дӀахедийна, ткъа хьо Цунах тешар хьайн хиларна бен лаьтташ вац. Цундела куралла ма е, ткъа кхоьруш хила. 21ХӀунда аьлча диттан шен долу гаьннаш а Дала кхоош ца хилча, ойла ехьа: хьо кхоор вуй те Цо+? 22Хьо гуш ву-кх: Дела диканца лела, ткъа Иза къизаллица лела. Шех дӀабирзинчарна Цо къизалла йо, ткъа хьуна дика до, нагахь санна Цуьнан диканехь хьо кхидӀа а висахь. Иштта ца хилахь, хьо а хир ву дӀахадийна. 23Ткъа вуьш а, зайт-диттана гаьннаш тӀедогӀаре терра, церан хьалхалерчу меттиге юхахӀиттор бу, нагахь санна Дала леррина Къобалвинчух ца тешаш уьш ца бисахь, хӀунда аьлча Дела ницкъ болуш ву, уьш юха а шайн меттиге дӀахӀитто. 24Акхачу зайт-диттах дӀахедийна долу гаьннаш, Ӏаламна дуьхьал иза делахь а, дикачу зайт-диттана тӀе доьгӀна хилча, тӀаккха дикачу зайт-диттах дӀахедийнарш кхин а дика дугӀур ма ду шайн долчу дитта тӀе.

25Динан вежарий! Суна ца лаьа, хӀара Делан къайле ца евзаш шу дита, шайх дозалла а деш, шу ца Ӏайтархьама. Цхьаболчу исраилхойн дегнаш хӀуъа а бен ца хеташ хилар цхьана ханна а бен дац. Иштта хир ду, кхечу къаьмнех долу адамаш буьззина болчу барамехь Далла тӀедерззалц. 26+Цул тӀаьхьа дерриг а Исраилан халкъ кӀелхьардоккхур ду, яздина ма-хиллара:

«КӀелхьардохург Цийонера вогӀур ву.

Якъубан тӀаьхьенан ерриг а Ӏесалла дӀайоккхур ю Цо+.

27+Аса иштта барт бийр бу цаьрца,
церан къиношна Айса гечдича».

28Хаза кхаъ тӀе ца эцна дела, исраилхой Делан мостагӀий бу, ткъа иза кхечу къаьмнех долчу шуна пайденна ду. ХӀетте а, Дала уьш хаьржина дела, Далла безаш берш бу уьш, церан дайшка дина долу ваӀда бахьана долуш+. 29Дала Шена тӀебало хаьржинчарах лаьцна а, Ша динчу совгӀатех лаьцна а бина болу Шен сацам цкъа а ца хуьйцу. 30Уьш Далла муьтӀахь ца хиларна, мацах Далла муьтӀахь хилла доцучу шух Цо къинхетам бина+. 31Иштта хӀинца уьш Далла муьтӀахь боцуш хилла, Ша шух къинхетам бинчу тайпана, царах Цо хӀинца[*] къинхетам бархьама. 32ХӀунда аьлча массо а адам Дала Шена муьтӀахь ца хиллачу йийсаре далийна, царах массарах а къинхетам бар тардалийтархьама.

Дела хастор

33+ЭхӀ, ма барам боцуш хьал долуш ду-кх Делан хьекъалалла а, кхетам а! Вайн хьекъал ца кхочу Цуьнан сацамех кхета, вай тӀаьхьа ца кхиало Цуьнан некъашна!+
34+Делан Йозанашкахь ма аьлла:

«Делан хьекъал хьанна девзар ду,
я мила хир ву Цуьнга хьехамаш бан йиш йолуш+?
35+Хьан елла Цунна цхьа хӀума,
цунна Иза декхарийлахь а волуш?»+

36+ХӀунда аьлча массо а хӀума Дала кхоьллина а ду, Цо латтош а ду, Цуьнан дуьхьа лаьтташ а ду. Сийлалла ду Цуьнан абаденналц! Амин!+

12

Далла гӀуллакх деш долу дахар

12^1Аса цундела доьху шуьга, динан вежарий, дийна а, деза а, Далла тамехь долу а сагӀанаш санна, шайн догӀмаш Далла дӀало. Далла деш долу и тайпа гӀуллакхаш товш ду шуьгахь+. 2ХӀокху дуьненан ойланашца ма лелалаш, амма шайн хьекъал, метта а даладайтина, Деле карладаккхийта. ТӀаккха бевзар бу шуна шайх лаьцна болу Делан лаам. Шуна хуур ду Далла хьалха диканиг а, Далла тамехь дерг а хӀун ду а, Делан кхачаме лаам муха бу а+.

3Аса шух хӀорранга а боху, сайна Дала деллачу дикане хьаьжжина: шайх лаьцна хила езачул лекха ойланаш ма хилийталаш, амма, шайна хӀоранна а Дала деллачу тешаре хьаьжжина, оьзда ойла елаш+. 4+Вайн дегӀ цхьаъ делахь а, цуьнан дуккха а меженаш ю. И меженаш цхьатерра гӀуллакхаш кхочушдеш яц+. 5Иштта вай а, ваьш дукха делахь а, Дала леррина Къобалвинчуьнца а долуш, цхьа дегӀ ду, ткъа вайх хӀора а цу дегӀан вовшахтоьхна меже ю+. 6+Вайна хӀоранна а, Дала шена деллачу дикане хьаьжжина, похӀма делла. Делера болу хаамаш баран похӀма хьайна деллехь, иза дӀакхехьа, хьайн долчу тешаре хьаьжжина+. 7Дала хьуна кхечарна гӀуллакх даран похӀма деллехь, и гӀуллакх дӀакхехьа. Цо хьуна динан хьехамча хилар деллехь, хьеха+. 8Уллорачун догъэца похӀма хьан делахь – догъэца. Хьайн йолчу хӀуманийн кхечаьрца дакъа дан похӀма хьан делахь, уьш комаьрша дӀасаекъа. Куьйгалла дан похӀма хьан делахь, доггах куьйгалла де. Къинхетам баран похӀма хьан делахь, иза а хазахетарца де+.

9Шун безам даггара хуьлийла. Вониг ма дезалаш, ткъа диканиг ларделаш+. 10Вежаршка санна хуьлучу безамца вовшийн дезалаш, вовшийн алсам ларалаш+. 11Мало а ца еш, дукха болх белаш. Даим доьналла а долуш, Далла гӀуллакх делаш. 12Хазахетарца сатийсалаш. Халонаш собарца ловш хилалаш. Даим а доӀанаш делаш+. 13Делан нехан эшамехь дакъалоцуш хилалаш, хьеший доггах тӀеэцалаш+.

14+Шайга баланаш хьоьгуьйтурш декъалбелаш. Декъалбелаш, сардамаш ма дехалаш+. 15Самукъане болчаьрца самукъане хилалаш, боьлхуш болчаьрца делхалаш+. 16+Вовшашца бертахь Ӏелаш. Шайх лаьцна лакхара ойланаш а ца еш, мискачаьрца а тӀекаре хилалаш. Шайн кхетамах лаьцна кура ойланаш ма елаш+.

17Цхьанна а зуламна дуьхьал зулам ма делаш, мелхо а, массо а адамна хьалха оьзда дерг лело гӀерталаш+. 18Шайн ма-хуьллу, массо а адамца бертахь даха гӀерталаш+. 19+Сан хьоменаш! Цкъа а бекхамаш бан ма гӀерталаш, ткъа иза Делан кара дӀалолаш. Яздина ма ду: «„Бекхам Соьгахь бу, Ас хьакъ дерг дӀалур ду“, – боху Везачу Эло»+. 20+Мелхо а Делан Йозанашкахь иштта яздина ду: «Хьан мостагӀа меца велахь, иза вузаве. Хьогах иза велахь – хи ло цунна. Иштта дерг дарца цуьнан коьрта тӀе догуш долу кӀегий гулдо ахьа»+. 21Воне хьо эша ма вайта, ткъа диканиг дарца вонна тӀехь толам баккха.

13

Ӏедална гергахь долу декхарш

13^1ХӀора адам пачхьалкхана урхалла дечарна муьтӀахь хила деза. Урхалла дан бакъо, Дала елча бен, ма ца хуьлу, ткъа болуш болу урхалчаш Дала дӀахӀиттийна бу+. 2Цундела Ӏедална дуьхьалваьлларг Дала динчунна дуьхьалваьлларг хуьлу. Ткъа иштта дерг долуьйтучара шайна тӀе кхел йоуьйту. 3ХӀунда аьлча дика гӀуллакхаш дечарна урхалчаш кхераме бац, зуламе гӀуллакхаш дечарна бу. Ӏедалах ца кхоьруш Ӏен лаьий хьуна? Дика де, тӀаккха Ӏедало хьо хастор ву. 4Урхалчаш Далла гӀуллакх деш ма бу. Уьш хьуна дика дан къахьоьгуш бу. Нагахь санна хьо зулам доккхуш велахь, кхералахь. ХӀунда аьлча цара эрна лелош дац тур: уьш Делан гӀоьнчий бу, зулам дечарна догӀу таӀзар цаьргахула деш ву Дела+. 5Иштта, таӀзарх кхерарна хилла а ца Ӏаш, вайн дог цӀена хилийтархьама, вай урхалчашна муьтӀахь хила деза.

6+Цундела урхалчашна йогӀу ял дӀало, уьш и гӀуллакх даим кхочушдан дӀахӀиттийна Делан белхалой болу дела. 7ХӀоранна а хьакъ дерриг дӀало: ял яла езачунна – ял, ясакх яла езачунна – ясакх, кхера везачух – кхера, лара везарг – лара+.

Вовшашна юкъахь долу декхарш

8Цхьанна а цхьа а хӀума декхарийлахь ма хилалаш, вовшашна дӀабала беза безам боцург, хӀунда аьлча кхиверг везаш волчо товрат-хьехамаш кхочушбина+. 9+Товрат-хьехамашкахь дукха весеташ ду. Царна юкъахь ишттанаш а ду: «Нахаца ма лела, адам ма де, къола ма де, кхечу стеган цхьа а хӀума шайна ма деза». Амма и дерриге а весеташ хӀокху цхьана дашна тӀедогӀу: «Хьайн уллораниг хьо санна веза»+. 10Безамо уллохь волчунна зулам ца дойту. Цундела безам хилар – товрат-хьехамаш кхочушбар ду+.

11И дерриге а кхочуш а деш, даха, самадовла хан тӀекхаьчнийла а хууш, хӀунда аьлча вай дуьххьара тешаре даьхкинчу хенахь чул, хӀинца герга ду Дала вай кӀелхьардахарна+. 12Буьйса дӀаяьлла, де тӀекхаьчна. Цундела боданан гӀуллакхех дӀа а дерзий, серлонан долчу герзаца кийча хила вай+. 13Оьзда даха вай, дийнан серлонгахь даха ма-деззара: лар тӀера а ца довлуш, малар тӀех а ца доккхуш, боьха лаамаш а, къилахь долу хӀума дар а дитина, девнаш а ца дохуш, хьагӀ а йоцуш+. 14Иштта долу гӀуллакхаш лелочул, Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсах тарлуш даха вай, вайн синан лаамаш муха кхочушбийр бара те бохуш, ойланаш а ца еш+.

14

Хьайн динан ваша бехке ма ве

14^1+Тешар тӀехь чӀагӀвелла воцу стаг, цунна хетарг дийцаре а ца доккхуш, ша ма-варра тӀеэца+. 2ХӀунда аьлча цхьаволчун тешаро, къеста а ца еш, муьлхха а хӀума яа магадо цунна. Тешар тӀехь чӀагӀвелла воцучу вукхо хасстоьмаш бен ца боу+. 3Муьлхха а йолу яа хӀума юуш верг ма хуьлийла ца вешаш иза юуш воцучух. Юуш воцучо а бехке ма войла муьлхха а кхача бууш верг, хӀунда аьлча иза а Дала тӀеэцна ву+. 4Мила ву хьо, хьайн воцу лай бехке ван воллург? Ирахь лаьтташ велахь а, я охьавоьжнехь а, иза шен элана хьалха ву. Иза лоттуьйтур ву: Веза Эла ницкъ болуш ву иза латтийта+.

5Цхьаммо цхьа де вукхул дезо лору, ткъа вукхунна массо а денош хета цхьатерра. ХӀора а шен хьекъалца теша ша бакъхиларх+. 6Денош къесточо Везачу Элана къестадо уьш. Муьлхха а кхача бууш волчо Везачу Элан дуьхьа боу, хӀунда аьлча цо баркалла олу Далла. Бууш воцучо а Везачу Элан дуьхьа ца боу, цо а Далла баркалла олу+. 7Вайх цхьа а шен дуьхьа бен ваьхна ца Ӏа, цхьа а шен дуьхьа бен велла ца Ӏа+. 8Вай дахахь а, Везачу Элан дуьхьа деха, вай лахь а, Везачу Элан дуьхьа ле. Иштта, дехаш я леш делахь а, Везачу Элан долахь ду вай+. 9ХӀунда аьлча Дала леррина Къобалвинарг дийна болчарна а, беллачарна а тӀехь олалла дархьама вала а велла, ден а велла+. 10+Ткъа стенна бехке во ахьа хьайн динан ваша? Я стенна ца веша хьо хьайн веших? Вай массо а Далла хьалха дӀахӀитта ма деза, Цуьнга ваьшна кхел яйтархьама+. 11+Яздина ма ду:

«Дийна волчу Сайх чӀагӀо йо Аса,
боху Везачу Эло,
хӀора а адам, гора а хӀоьттина,
Суна хьалха суждане гӀур ду,
ткъа Со Дела хиларх лаьцна
хӀора маттахь тоьшалла дийр ду»+.

12Иштта, Далла хьалха вайх хӀораммо а ша-шех жоп лур ду+.

Къинош ма летадайта кхечуьнга

13ХӀинца чул тӀаьхьа вовшийн бехке ма де вай. Цул сов, вай ларло вешан динан вежаршна къинош лето а, уьш галбовлийта а меттиг ялийтарх а+. 14Веза Эла волчу Ӏийсагахула суна хаа а хаьа, со тешна а ву цхьа а кхача ша-шеца хьарамниг долуш ца хиларх. Адамна, шена хьарам хеташ ерг бен, цунна хьарам яц+. 15Хьайн вешина хьарам хетарг а юуш, цунна халахетар деш хьо велахь, иза даггара везаш лелаш вац хьо. ХӀаллак ма вехьа айхьа юучуьнца Дала леррина Къобалвинчо цуьнан дуьхьа Шен дахар дӀаделларг+. 16Шайна дика хетачух бахьана ма хилийта кхечарна шух лаьцна вониг дийца. 17ХӀунда аьлча Делан Олалла даарца а, маларца а доьзна дац. Делан Сино луш долчу Делан лаамехь хиларца а, синпаргӀатонца а, хазахетарца а доьзна ду иза+. 18Иштта а вехаш, Дала леррина Къобалвинчунна гӀуллакх деш верг Далла тамехь а ву, наха лоруш а ву.

19Цундела барт хилар а, вовшийн тешар тӀехь иракарахӀиттор а леха вай+. 20Юуш ерг бахьана долуш, Дала динарг ма дохаде вай. Массо а хӀума яа хьанал ю, амма хьайн ваша галволуьйту хӀума яар вон ду+. 21Жижиг цадаар а, чагӀар цамалар а, динан ваша галволуьйтуш долу цхьа а хӀума цадар гӀолехь ду. 22Цу хӀуманех лаьцна долу хьан тешар хьайн даг чохь а, Далла хьалха а хилийта. Декъала ву шена дика хетачунна тӀехь ша бехке цавийриг. 23Ткъа шеконаш йолуш верг Дала бехке вийр ву, нагахь санна шена хьарам хетташехь, цхьа хӀума цо яахь, хӀунда аьлча ша дийриг цо тешарехула ца до, ткъа тешарехула деш доцу массо а хӀума къилахь ду[*].

15

Хьайна тамехь дерг а ца деш, кхечунна тамехь дерг де

15^1Тешар тӀехь чӀагӀделлачу вай чӀагӀбелла боцучарна гӀо дан деза, ваьшна тамехь дерг дина а ца Ӏаш+. 2Вайх хӀораммо а уллорачунна тамехь дерг дан деза, иза цунна диканна а, иракарахӀотторна а хуьлуьйтуш+. 3+ХӀунда аьлча Дала леррина Къобалвинчо а ца дора Шена тамехь дерг. Амма яздина ма-хиллара: «Хьо сийсазвочеран сийсаза дешнаш Суна тӀедоьжна»+. 4Ткъа хьалха яздина мел долу хӀума вайна хьехамна яздина ду, Делан Йозанаша вайна лучу доьналлица а, иракарахӀитторца а вешан сатийсар хилийтархьама+.

5Доьналлин а, иракарахӀитторан а хьоста волчу Дала шуна лойла, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан дахаран масале хьажарна, вовшашна юкъахь цхьа ойланаш хилар+. 6Иштта хилча, цхьана синца а, цхьана дешнашца а хаставан тарло аша Дела, вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан Да.

Кхечу къаьмнех болчу нахана лерина хаза кхаъ

7Цундела, Дала леррина Къобалвинчо шаьш тӀеэцаре терра, аша а тӀеэца вовшийн, Дела хаставархьама. 8Дагадаийталаш, Дала леррина Къобалвинарг жуьгташна[*] ялхо хилира, Дела тешаме хилар гайтархьама. Иштта, Иза веара, церан дайшна дина долу ваӀда кхочушдархьама а, 9+кхечу къаьмнех болчу нахе а Дала шайна динчу диканна хастамаш байтархьама а. Яздина ма-хиллара:

«Аса Хьо кхечу къаьмнашна юкъахь хестор ву,
иллешкахь ас Хьан цӀе язйийр ю»+.

10+Кхин а аьлла ду:

«Даккхийде, кхечу къаьмнех долу адамаш,

Делан халкъаца цхьаьна»+.

11+Кхин а боху:

«Хаставе Веза Эла кхечу къаьмнех мел болчара,
хастам бе Цунна массо а халкъаша!»+

12+ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро а иштта боху:

«Юшайн тӀаьхьенах цхьаъ гучувер ву.

Иза къаьмнашна тӀехь олалла дан гӀоттур ву,
ткъа уьш цунах дегайовхо йолуш хир бу»+.

13Дегайовхо луш волчу Дала шун тешарехула хазахетарх а, синпаргӀатонах а дузийла шу, Делан Синан ницкъаца шун сатийсар даим алсамдалийтархьама.

ПахӀала иштта майра яздаран бахьана

14Сан динан вежарий, со тешна ву дикачу ойланех шу дуьзна хиларх а, шун кхетам кхоччуш хиларх а, вовшашна хьехамаш балур болуш шу хиларх а. 15Амма цхьадолчу гӀуллакхех лаьцна аса майрра яздора шуьга, динан вежарий, уьш шуна диц ца далийтархьама. Аса иза дора, Дала Шен диканца со къобалвина дела, 16кхечу къаьмнех болчу нахана юкъахь Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан гӀуллакх дан. Динан дас санна, Ас Делера болу хаза кхаъ кхайкхабо, кхечу къаьмнех болу нах, Делан Синехула Далла хьалха дӀа а къастийна, Далла тамехь долу сагӀа санна хилийтархьама+. 17Иштта Дала леррина Къобалвинчуьнца со волуш, Делан дуьхьа динчу сайн гӀуллакхех сан дозалла дойла ду. 18Кхечу къаьмнех болу нах Далла тӀеберзорхьама, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсас соьгахула дина доцу цхьа а хӀума дийца со ваьхьар вац. Цо иза соьгахула дина сан дешнашца а, сан гӀуллакхашца а 19тамашийначу билгалонийн а, инзаречу хӀуманийн а ницкъаца а, Делан Синан ницкъаца а. Иштта, Ярушалайм-гӀалара Иллирик-махкана тӀекхаччалц, аса, массо а меттигашкахула чекх а волуш, Дала леррина Къобалвинчух лаьцна болу хаза кхаъ кхоччуш дӀасабаржийна+. 20Айса хаза кхаъ дӀакхайкхош, суна лаьара Дала леррина Къобалвинчун цӀе евзаш йоцучу меттигашкахь а дӀакхайкхо, иза кхечо дӀахӀотийначу бух тӀехь ца дархьама+. 21+Амма яздина ма ду:

«Цунах лаьцна хаам цахилларш а Цунах кхетар бу,
цахезначарна а вевзар ву»+.

ПахӀал Риме кхача дагахь ву

22+Цу бахьаненна мосуьйттазза новкъарло йира суна шу долчу дӀаван+. 23Ткъа хӀинца хаза кхаъ кхачаза меттиг кху мехкашкахь йоцу дела а, дукха хенахь дуьйна шу долчу дӀаван сан дагахь долу дела а,+
24со шу долчу ван ойла йолуш ву, Испани-махка новкъа а волуш. Сан дегайовхо ю, цига а воьдуш, шу долчу хьошалгӀа кхача. Хазахетарца ас шуьца жимма хан яьккхинчул тӀаьхьа, суна новкъа вала гӀо дан тарло аша. 25+Ткъа хӀинца со Ярушалайме воьду Делан нахана гӀуллакх дан+. 26Македонера а, Ахаера а динан тобанаша сацам бина, Ярушалайм-гӀалахь болчу Делан нахана юкъарчу къечарна сагӀина ахча дахьийта+. 27+И сацам цара шаьш бинехь а, Ярушалаймерчу Ӏийсах тешачарна хьалха иза дан декхарийлахь а бу уьш. Кхечу къаьмнех болу нах жуьгташкахула, тешаре хьаьжжина, декъалбина хилча, шайн долахь долчу рицкъе хьаьжжина, жуьгтий декъалбан а декхарийлахь бу уьш+. 28И гӀуллакх чекх а даьккхина, сагӀина гулдинарг царна билггал дӀакхаьчна даьлча, со Испани ваха новкъа вер ву. Цига воьддушехь, со шун гӀала чувоьрзур ву. 29Со тешна ву, шу долчу веача, Дала леррина Къобалвинчуьнгара шортта долчу декъалдаршца со вахарх.

30Динан вежарий, вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан дуьхьа а, Делан Сино вайна вовшашка луш болчу безаман дуьхьа а аса доьху шуьга соьца цхьаьна суна тӀера Деле чӀогӀа доӀанаш дар. 31Аса Деле доьху, ЯхӀуд-махкахь Ӏийсах ца тешачарах со ларвар а, Ярушалаймехь болчу Делан нахана ас до гӀуллакх тамехь хилийтар а+. 32Нагахь санна Делан лаам белахь, воккхаверца дӀа а веана, паргӀат шуьца хан йоккхур ю аса+. 33Вайна синпаргӀато луш волу Дела хуьлийла шуьца массаьрца а. Амин+.

16

Шеггара долу маршаллаш

16^1Аса шуьга дӀахоуьйту, вайн динан йиша йолу Пойбат дика зуда хилар. Иза Кенахари олучу гӀаларчу динан тобанан гуламехь динан куьйгалхочун гӀоьнча ю+. 2Везачу Элан долахь йолу иза, Делан наха ма-эццара, оьзда тӀеэцахьара аша. Шаьш долчохь цунна оьшучунна тӀехь гӀо а дейша, хӀунда аьлча дуккха а болчу нахана а, суна-сайна а гӀо дина цо+.

3+Маршалла ло соьца цхьаьна Дала леррина къобалвинчу Ӏийсана гӀуллакх деш хилла болчу ПхьаьрскӀилате а, Ӏакхиле а+. 4Шайна кхераме доллушехь, цара со кӀелхьарваьккхира. Со цхьаъ хилла ца Ӏа царна баркаллаш бохуш верг, кхечу къаьмнех болчу нехан динан массо а тобанаша а боху и. 5Маршалла ло церан цӀахь гуллуш йолчу динан тобане а.

Маршалла ло сан хьомечу Эпанте а. Иза Асиа-махкахь Дала леррина Къобалвинчунна тӀебирзинчарах хьалхарниг ву+. 6Маршалла ло шун дуьхьа чӀогӀа къахьегна йолчу Мареме а. 7Маршалла ло Ӏандарнике а, Юнига[*] а. Уьш сан къомах бу. Соьца цхьаьна тутмакхаш а хилла уьш, векалшна юкъахь лоруш а бу, Дала леррина Къобалвинчух сол а хьалха тешна а бу.

8Маршалла ло Везачу Элан долахь волчу сан хьомечу Ӏампале. 9Маршалла ло вайца цхьаьна Дала леррина Къобалвинчунна гӀуллакх дечу Урбане а, иштта сан хьомечу Стахига а. 10Маршалла ло Дала леррина Къобалвинчух тешарна тӀехь зийна волчу Апа-Лесе. Маршалла ло Арти-Сабулан цӀийнах болчаьрга. 11Маршалла ло сан къомах волчу ХӀарудига. Маршалла ло Нару-Касин цӀийнах болчу Везачу Элан долахь болчаьрга.

12Маршалла ло Везачу Элан дуьхьа къахьоьгуш йолчу Тарипате а, Тарипуте а. Маршалла ло сан хьомечу Парсатига а. Иза а Везачу Элан дуьхьа дукха къахьегна ю. 13+Маршалла ло Везачу Элана къаьсттина гӀуллакх дечу Рупе а, цуьнан санна, сан а йолчу цуьнан нене а+. 14Маршалла ло Асинкарите а, Пелигане а, ХӀермига а, Пата-Рубе а, ХӀармига а, иштта цаьрца болчу динан кхечу вежаршка а. 15Маршалла ло Пилалаге а, Юлига а, Нере а, цуьнан йише а, Олу-Мапига а, цаьрца болчу Делан нахе массаьрга а.

16Вовшашка маршаллаш ло Делан безачу безамца[*]. Маршаллаш доуьйту шуьга Дала леррина Къобалвинчун динан массо а тобанаша+.

ТӀаьххьара бина хьехамаш

17Динан вежарий, аса чӀогӀа доьху шуьга, ларлолаш шу декъадалийта а, галдовлийта а гӀертачарех. Букъ берзабелаш шуна бевзинчу хьехамашна дуьхьал харц хьехамаш бечарна+. 18ХӀунда аьлча иштта адамаша вайн Веза Эла волчу, Дала леррина Къобалвинчунна гӀуллакх ца до. Цара шайн гайна гӀуллакх до. Шайн хьестадаларца, къамелаш дан говза хиларца догцӀена долу адамаш Ӏехадо цара+. 19Хазачу кхоана шун муьтӀахь хилар массарна а гӀарадаьлла, цундела со воккхавеш ву шух. Амма суна шу хила лаьа диканна – хьекъалалла долуш, ткъа вочунна – догцӀена долуш+. 20СинпаргӀато луш волчу Дала кестта иблис шун когашна кӀелахь хьоьшуьйтур ду.

Вайн Веза Эла волчу Ӏийсагара долу дика шуьца хуьлийла! Амин+.

21+Маршаллаш доуьйту шуьга соьца цхьаьна гӀуллакх деш волчу Тимапис а, сан къомах болчу Лукус а, Ясона а, Соса-Патура а+.

22Маршалла доуьйту шуьга Дала леррина Къобалвинчун волчу сан хӀара кехат дӀаяздинчу Тертис.

23-24+Маршалла доуьйту шуьга со а, ерриг а динан тоба а комаьрша тӀеоьцуш волчу Гаяса. Маршалла доуьйту шуьга гӀалин ахча лардеш волчу Арсатис а, динан вашас Кавартис а[*]+.

Дела хаставар

25Дала леррина къобалвинчу Ӏийсах лаьцна Ас кхайкхош болчу хазачу кхоэхула Дела ницкъ болуш ву шайн тешар тӀехь шу чӀагӀдан. БӀешерашкахь дуьйна дӀакъевлина долчу бакъдолчуьнца цхьаьнабогӀуш бу и хаза кхаъ+. 26И бакъдерг хӀинца гучудаьккхина пайхамарийн тептаршкахула. Даима а волуш волчу Делан омрица и къайле дӀакхайкхийна массо а халкъашна, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсах уьш тешийтархьама+.

27Абаденналц хастам хуьлийла цхьаъ бен воцучу, хьекъалечу Далла Цо леррина къобалвинчу Ӏийсагахула! Амин+.

* 1:17 Я иштта: Делан лаамехь верг Цунах тешарца вехар ву.

* 8:2 Хьо – вукху тептарш тӀехь: со.

* 8:10 Ткъа шун са дийна ду – я иштта: ткъа Делан Сино шуна дахар лур ду.

* 8:15 Абба – арамхойн маттахь иза «Дада!» бохург ду.

* 11:31 ХӀинца – цхьадолчу тептарш тӀехь и дош ца хуьлу.

* 14:24-26 Цхьадолчу тептарш тӀехь аяташ 16:25-27 кхузахь тӀетоьхна ду.

* 15:8 Жуьгташна – Грекийн маттахь: сунтбинчарна.

* 16:7 Юнига – я иштта: Юнасе. Цхьадолчу тептарш тӀехь ду: Юлига.

* 16:16 Делан безачу безамца – ма-дарра аьлча: беза барт баккхарца.

* 16:23 Цхьадолчу тептарш тӀехь 24-гӀа аят тӀетоьхна ду: Вайн Веза Эла волчу, Дала лерина къобалвинчу Ӏийсагара долу дика шуьца ду. Амин. Кхидолчу тептарш тӀехь иза 27-гӀачу аятана тӀаьхьа тӀетоьхна ду.

+ 1:2 Лак 1:69-70, Тит 1:1-2
+ 1:3 Мат 1:1
+ 1:5 Век 9:15
+ 1:7 1 Ко 1:2
+ 1:8 Рим 16:19, Пил 1:3, 2 Ти 1:3, Пхьал 1:4
+ 1:9 Рим 9:1, 2 Ко 1:23, Пил 1:8, 1 Та 2:5
+ 1:10 Рим 15:32
+ 1:13 Векалийн 19:21.
+ 1:13 Рим 15:22-23, 1 Та 2:18, Пил 4:17
+ 1:14 1 Ко 9:16
+ 1:16 Марк 8:38.

+ 1:16 Мрк 8:38, Пил 1:20, Рим 2:9-10, 1 Ко 1:18

+ 1:17 Хьабукъа 2:4.

+ 1:17 Рим 3:21, Хьаб 2:4, Гал 3:11, Ӏеб 10:38

+ 1:18 Эпа 5:6, Ков 3:6
+ 1:19 Век 14:17, Век 17:24-27
+ 1:20 Заб 18:2-5
+ 1:21 Эпасхошка 4:17, 18.
+ 1:21 ТӀаьххь 17:15, Ярм 2:5, Эпа 4:17-18

+ 1:22 Киц 21:30, Еш 44:25, 1 Ко 1:20, 1 Ко 3:19

+ 1:23 Карлабаьккхинарг 4:16-18.

+ 1:23 Ара 20:4-5, Кар 4:16-18, Заб 105:20, Ярм 2:11, Яхь 8:10

+ 1:24 Заб 80:13, Яхь 20:25
+ 1:25 Ярм 10:14
+ 1:26 Ков 3:5
+ 1:27 Ӏам 18:22, Ӏам 20:13
+ 1:31 2 Ти 3:2-4
+ 1:32 Рим 6:21
+ 2:1 Маттай 7:1; Лака 6:37.
+ 2:1 Дад 12:5-7, Мат 7:2, Лак 6:37, Яй 8:7
+ 2:4 2 Ки 3:9, 2 Ки 3:15, Довз 2:21
+ 2:5 Якъ 5:3
+ 2:6 Забур 61:13; Кицанаш 24:12.
+ 2:6 Киц 24:12
+ 2:9 1 Ки 4:17, Рим 1:16, Яхь 18:20
+ 2:10 Еш 57:19, 1 Ки 1:7
+ 2:11 Карлабаьккхинарг 10:17.

+ 2:11 Кар 10:17, Мат 22:16, Лак 20:21, Век 10:34

+ 2:12 1 Ко 9:21
+ 2:13 Лак 11:28, Якъ 1:22-23
+ 2:15 Ярм 31:33, Уст 12:14
+ 2:17 Рим 3:27, Рим 9:4-5
+ 2:19 Яй 9:40
+ 2:21 Ара 20:15, Мат 23:3
+ 2:22 Ара 20:14
+ 2:24 ЕшаӀ-ЯхӀу 52:5 (Грекийн).
+ 2:24 Еш 52:5, Яхь 36:20
+ 2:25 Гал 5:3
+ 2:26 Эпа 2:11
+ 2:27 2 Ко 3:6, Мат 12:41
+ 2:28 Рим 9:6-8, 1 Ко 7:19
+ 2:29 Карлабаьккхинарг 30:6.

+ 2:29 Кар 10:16, Кар 30:6, Ярм 4:4, Эпа 2:11, Пил 3:3, Ков 2:11, 2 Ко 10:18

+ 3:1 Яй 4:22
+ 3:2 Кар 4:8, Заб 147:9
+ 3:3 Рим 9:6, 2 Ти 2:13
+ 3:4 Забур 50:6 (Грекийн).
+ 3:4 Заб 50:6
+ 3:7 Рим 9:19
+ 3:8 Рим 6:1, Рим 6:15, 2 Ко 6:8
+ 3:9 Рим 5:12, Гал 3:22, Рим 1:18-32, Рим 2

+ 3:10-12 Забур 13:1-3 (Грекийн); Забур 52:2-4 (Грекийн).

+ 3:12 Заб 13:1-3, Уст 7:20

+ 3:13 а: Забур 5:10 (Грекийн); б: Забур 139:4.

+ 3:13 Заб 5:10, Заб 139:4

+ 3:14 Забур 9:28 (Грекийн).

+ 3:14 Заб 9:28

+ 3:15-17 ЕшаӀ-ЯхӀу 59:7, 8.

+ 3:17 Киц 1:16, Еш 59:7-8

+ 3:18 Забур 35:2.

+ 3:18 Заб 35:2

+ 3:20 Забур 142:2; Галатахошка 2:16.

+ 3:20 Заб 142:2, Век 13:39, Гал 2:16, Гал 3:11, Рим 7:7

+ 3:21 Рим 1:17, Гал 2:16, Лак 24:27, Век 10:43

+ 3:22 Галатахошка 2:16.

+ 3:23 Сул 8:46, 2 Ше 6:36, Заб 142:2, Киц 20:9, Уст 7:20, 1 Я 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7
+ 3:25 Яй 1:29, 1 Я 2:2, Век 17:30, Рим 2:4
+ 3:27 Рим 2:17, 1 Ко 1:29, Эпа 2:9
+ 3:28 Век 13:39
+ 3:29 Рим 9:24, Рим 10:12

+ 3:30 Карлабаьккхинарг 6:4; Галатахошка 3:20.

+ 3:30 Кар 6:4-5, Гал 3:20, Гал 3:8
+ 3:31 Мат 5:17
+ 4:3 Доладалар 15:6; Галатахошка 3:6.
+ 4:3 Дол 15:6, Якъ 2:23, Гал 3:6
+ 4:5 Рим 3:22
+ 4:6 Заб 31:1-2
+ 4:7, 8 Забур 31:1, 2.
+ 4:8 2 Ко 5:19
+ 4:9 Рим 3:30
+ 4:11 Доладалар 17:10.
+ 4:11 Дол 15:6, Дол 17:10

+ 4:13 Доладалар 17:4-6; 22:17, 18; Галатахошка 3:29.

+ 4:13 Дол 17:4-6, Гал 3:16, Ӏеб 7:6
+ 4:14 Галатахошка 3:18.
+ 4:14 Гал 3:17-18
+ 4:15 1 Ко 15:56, Гал 3:10, Рим 7:7
+ 4:16 Галатахошка 3:7.
+ 4:16 Гал 3:22
+ 4:17 Доладалар 17:5.
+ 4:17 Дол 17:5, Яй 5:21
+ 4:18 Доладалар 15:5.
+ 4:18 Дол 15:5
+ 4:19 Доладалар 17:17.
+ 4:19 Дол 17:17, Ӏеб 11:12, Дол 18:11
+ 4:22 Дол 15:6
+ 4:24 1 Ко 9:9-10, Рим 10:9
+ 4:25 ЕшаӀ-ЯхӀу 53:4, 5.
+ 4:25 Мат 20:28, Гал 1:4, 2 Ко 5:21
+ 5:1 Гал 3:28
+ 5:2 Рим 8:17, Эпа 3:16, Пил 3:21
+ 5:3 Мат 5:11-12, 2 Ко 12:10, Якъ 1:3-4
+ 5:5 Век 2:17, Тит 3:6
+ 5:8 Яй 3:16, 1 Я 4:10
+ 5:9 Рим 3:25, Мат 3:7, 1 Та 1:10
+ 5:10 2 Ко 5:18-20, Эпа 2:16, Ков 1:20-21
+ 5:12 Доладалар 3:6.

+ 5:12 Дол 3:6, Якъ 1:15, Рим 6:23, Рим 3:9, Эпа 2:3

+ 5:13 Рим 3:20
+ 5:14 1 Ко 15:45
+ 5:15 1 Ко 15:21, 2 Ко 5:14
+ 5:16 Еш 53:11
+ 5:17 Довз 22:5
+ 5:18 Яй 12:32
+ 5:19 Ӏеб 5:8
+ 5:20 Гал 3:19
+ 5:21 Яй 1:17

+ 6:2 1 Ки 2:24, Гал 2:19, Гал 5:24, Ков 2:20, Ков 3:3

+ 6:4 Ковлусихошка 2:12.

+ 6:4 1 Ки 3:21, Гал 3:27, 2 Ко 5:17, Эпа 4:24, Ков 2:12, Ков 3:10

+ 6:5 2 Ко 4:10, Пил 3:10
+ 6:6 Гал 2:19-20, Гал 5:24, Гал 6:14
+ 6:7 1 Ки 4:1
+ 6:8 2 Ти 2:11, Довз 20:4
+ 6:9 Рим 14:9, Довз 1:18
+ 6:10 Ӏеб 7:27
+ 6:12 Заб 18:14
+ 6:13 Ков 3:5, Рим 12:1
+ 6:16 Яй 8:34

+ 6:18 Яй 8:32, Яй 8:34, Якъ 2:12, 1 Ки 2:16, 1 Ко 7:22, 2 Ко 3:17, Гал 5:1

+ 6:22 1 Ко 7:22
+ 6:23 Якъ 1:15, Рим 5:12
+ 7:2 1 Ко 7:39
+ 7:3 Мат 5:32

+ 7:4 Гал 5:22, Эпа 5:19, Гал 2:19, Гал 5:18, Эпа 2:15, Ков 2:14

+ 7:6 Рим 6:4

+ 7:7 Арадаккхар 20:17; Карлабаьккхинарг 5:21.

+ 7:7 Рим 3:20, Рим 4:15, Ара 20:17
+ 7:8 1 Ко 15:56
+ 7:10 Ӏам 18:5
+ 7:11 Доладалар 3:13.
+ 7:12 Кар 4:8, Заб 18:8-9
+ 7:15 Галатахошка 5:17.
+ 7:15 Гал 5:17
+ 7:16 1 Ти 1:8
+ 7:18 Дол 6:5, Аюб 14:4, Заб 50:5
+ 7:19 Гал 5:17
+ 7:22 Заб 1:2
+ 7:23 1 Ки 2:11, Гал 5:17
+ 8:2 1 Ко 15:45
+ 8:3 Ӏеб 7:18, Пил 2:7, Ӏам 16:5, 2 Ко 5:21
+ 8:4 Гал 5:16, Гал 5:25
+ 8:5 Гал 5:19-25
+ 8:7 Якъ 4:4, 1 Ко 2:14

+ 8:9 1 Ко 3:16, 1 Ко 6:19, 2 Ко 6:16, 1 Я 3:24, 1 Ки 1:11, ЯхӀ 1:19

+ 8:11 1 Коринтхошка 3:16.
+ 8:11 Яй 5:21, Век 2:24
+ 8:13 Ков 3:5, Ӏам 18:5

+ 8:14 Кар 14:1, Мат 5:9, Яй 1:12, 1 Я 3:1, 1 Я 5:1

+ 8:15 Марк 14:36; Галатахошка 4:6.

+ 8:15 2 Ти 1:7, 1 Ко 2:12

+ 8:16 1 Я 3:2, Гал 3:26, Эпа 1:5, 1 Я 3:24, 2 Ко 1:22, Эпа 1:13

+ 8:17 Гал 3:29, Гал 4:7, Эпа 3:6, Тит 3:7, 2 Ко 1:5, Пил 3:10, Ков 1:24, 1 Ки 5:1, Рим 5:2, Эпа 3:16, Пил 3:21

+ 8:18 2 Ко 4:17
+ 8:20 Доладалар 3:17-19.
+ 8:20 Дол 3:17-19, Уст 1:2
+ 8:22 Ярм 12:4, Ярм 12:11
+ 8:23 2 Коринтхошка 5:2-4.
+ 8:23 2 Ко 5:2, Гал 5:5
+ 8:24 2 Ко 4:18, Ӏеб 11:1

+ 8:27 Шам 16:7, Сул 8:39, Киц 21:2, Ярм 11:20

+ 8:29 Мат 28:10, Яй 20:17, Ков 1:15, Ӏеб 2:11, 1 Я 3:2, 2 Ко 3:18, Пил 3:21

+ 8:30 Яй 17:22
+ 8:31 Лел 14:9, Заб 117:6
+ 8:32 Яй 3:16

+ 8:33 Мрк 13:20, Лак 18:7, Ков 3:12, Тит 1:1, Еш 50:8

+ 8:34 Заб 109:1, Мрк 16:19, Век 7:55-56, 1 Я 2:1, Рим 8:34, Ӏеб 7:25

+ 8:35 Илли 8:6
+ 8:36 Забур 43:23.
+ 8:36 Заб 43:23, 1 Ко 4:9
+ 8:37 Яй 16:33, 1 Ко 15:57
+ 8:38 1 Ки 3:22, 1 Ко 15:24, Эпа 1:21
+ 9:1 2 Ко 11:10, 1 Ти 2:7, Рим 1:9, Пил 1:8
+ 9:3 1 Ко 16:22, Гал 1:8
+ 9:4 Арадаккхар 4:22.
+ 9:6 Рим 3:3, Яй 1:47, Рим 2:28
+ 9:7 Доладалар 21:12.
+ 9:7 Дол 21:12, Ӏеб 11:17
+ 9:8 Гал 4:23, Гал 4:28
+ 9:9 Доладалар 18:10.
+ 9:9 Дол 18:10
+ 9:10 Дол 25:21
+ 9:12 Доладалар 25:23.
+ 9:11 Дол 25:23
+ 9:13 Малъаки 1:2, 3.
+ 9:13 Мал 1:2-3
+ 9:14 Кар 32:4, Аюб 34:10
+ 9:15 Арадаккхар 33:19.
+ 9:15 Ара 33:19
+ 9:17 Арадаккхар 9:16 (Грекийн).
+ 9:17 Ара 9:16
+ 9:19 2 Ше 20:6, Рим 3:7
+ 9:20 ЕшаӀ-ЯхӀу 29:16; 45:9.

+ 9:20 Аюб 9:32, Аюб 33:13, Аюб 39:32, Уст 6:10, Еш 29:16, Еш 45:9-10, Ярм 18:6

+ 9:21 Еш 64:8, Ярм 18:6, 2 Ти 2:20
+ 9:22 Киц 16:4
+ 9:24 Рим 3:29
+ 9:25 ХӀушаӀ 2:23.
+ 9:25 ХӀуш 2:23, 1 Ки 2:10
+ 9:26 ХӀушаӀ 1:10.
+ 9:26 ХӀуш 1:10
+ 9:27, 28 ЕшаӀ-ЯхӀу 10:22, (Грекийн).
+ 9:28 Еш 10:22-23
+ 9:29 ЕшаӀ-ЯхӀу 1:9 (Грекийн).
+ 9:29 Еш 1:9
+ 9:30 Гал 2:16, Гал 3:24
+ 9:31 Гал 5:4, Рим 11:7, Пил 3:9
+ 9:33 ЕшаӀ-ЯхӀу 28:16 (Грекийн).

+ 9:33 Еш 8:14, Еш 28:16, 1 Ки 2:6-8, Рим 10:11

+ 10:2 Век 21:20
+ 10:3 Рим 1:17, Рим 3:21
+ 10:4 Мат 5:17, Гал 3:24
+ 10:5 Ӏамалъяр 18:5.
+ 10:5 Ӏам 18:5, Гал 3:12, Пил 3:9
+ 10:6-8 Карлабаьккхинарг 30:12-14.
+ 10:6 Кар 9:4, Кар 30:12
+ 10:7 Довз 9:1
+ 10:8 Кар 30:12-14

+ 10:9 Мат 10:32, Лак 12:8, Мрк 16:16, Век 16:31

+ 10:11 ЕшаӀ-ЯхӀу 28:16 (Грекийн).
+ 10:11 Еш 28:16, 1 Ки 2:6, Рим 9:33
+ 10:12 Век 10:34-36, Рим 3:29
+ 10:13 Юал 2:32.
+ 10:13 Юал 2:32, Век 2:21
+ 10:14 Век 8:31
+ 10:15 ЕшаӀ-ЯхӀу 52:7.
+ 10:15 Еш 52:7
+ 10:16 ЕшаӀ-ЯхӀу 53:1 (Грекийн).
+ 10:16 Еш 53:1, Яй 12:38
+ 10:17 Гал 3:2
+ 10:18 Забур 18:5 (Грекийн).
+ 10:18 Заб 18:5
+ 10:19 Карлабаьккхинарг 32:21.
+ 10:19 Кар 32:21
+ 10:20 ЕшаӀ-ЯхӀу 65:1 (Грекийн).
+ 10:21 ЕшаӀ-ЯхӀу 65:2 (Грекийн).
+ 10:21 Еш 65:1-2
+ 11:1 Пилапхошка 3:5.

+ 11:1 Ярм 31:37, Ярм 33:24, 2 Ко 11:22, Пил 3:5

+ 11:2 Шам 12:22, Заб 93:4
+ 11:3 Сулим 19:10, 14.
+ 11:3 Сул 19:10, Сул 19:14
+ 11:4 Сулим 19:18.
+ 11:4 Сул 19:18
+ 11:5 Еш 10:22, Рим 9:27
+ 11:7 Рим 9:31

+ 11:8 Карлабаьккхинарг 29:4; ЕшаӀ-ЯхӀу 29:10.

+ 11:8 Еш 29:10, Кар 29:4
+ 11:9, 10 Забур 68:23, (Грекийн).
+ 11:10 Заб 68:23-24
+ 11:13 Век 9:15, Рим 15:16

+ 11:15 Лак 15:24, Эпа 2:1, Эпа 2:5, Ков 2:13, Довз 3:1

+ 11:16 Лел 15:18-21, Яхь 44:30
+ 11:17 Ярм 11:16, Яй 15:5
+ 11:21 1 Ко 10:12
+ 11:26 ЕшаӀ-ЯхӀу 59:20, (Грекийн).
+ 11:26 Еш 27:9, Еш 59:20-21
+ 11:27 ЕшаӀ-ЯхӀу 27:9 (Грекийн).
+ 11:28 Кар 10:15
+ 11:30 Эпа 2:2, Ков 1:21, Тит 3:3
+ 11:33 ЕшаӀ-ЯхӀу 55:8.

+ 11:33 Еш 28:29, Ков 2:3, Заб 35:7, Заб 138:6

+ 11:34 ЕшаӀ-ЯхӀу 40:13 (Грекийн).

+ 11:34 Еш 40:13, 1 Ко 2:16

+ 11:35 Аюб 41:3.

+ 11:35 Аюб 35:7, Аюб 41:11

+ 11:36 1 Коринтхошка 8:6.

+ 11:36 1 Ко 8:6, Ков 1:16, Ӏеб 2:10, 2 Ки 3:18, Эпа 3:21

+ 12:1 Рим 6:13

+ 12:2 Эпа 5:17, 1 Та 4:3, 2 Ко 4:16, Эпа 4:23

+ 12:3 Эпа 3:2, Уст 7:16
+ 12:4, 5 1 Коринтхошка 12:12.
+ 12:4 1 Ко 12:12-14, Эпа 4:16
+ 12:5 1 Ко 10:17, 1 Ко 12:27, Эпа 4:25
+ 12:6-8 1 Коринтхошка 12:4-11.
+ 12:6 1 Ки 4:10, 1 Ко 12:4
+ 12:7 1 Ко 12:5
+ 12:8 1 Ти 5:17, 2 Ко 9:7

+ 12:9 1 Ки 1:22, 1 Ти 1:5, Заб 96:10, Ӏамос 5:15

+ 12:10 Яй 13:34, 1 Ки 1:22, 2 Ки 1:7, 1 Та 4:9, Ӏеб 13:1, Пил 2:3

+ 12:12 Лак 18:1, Лак 21:36, Эпа 6:18, Ков 4:2, 1 Та 5:17

+ 12:13 Рим 15:25, 1 Ко 16:1, 1 Ти 6:18
+ 12:14 Маттай 5:44; Лака 6:28.
+ 12:14 Аюб 31:29-30, Мат 5:44, 1 Ки 3:9
+ 12:15 1 Ко 12:26
+ 12:16 Кицанаш 3:7.
+ 12:16 1 Ки 3:8, Пил 2:2
+ 12:17 Ӏам 19:18, 1 Ки 3:9, 1 Та 5:15
+ 12:18 Мрк 9:50, 2 Ко 13:11, 1 Та 5:13
+ 12:19 Карлабаьккхинарг 32:35.
+ 12:19 Киц 20:22, Кар 32:35, Ӏеб 10:30
+ 12:20 Кицанаш 25:21, (Грекийн).

+ 12:20 ТӀаьххь 6:22, 2 Ше 28:15, Киц 25:21-22, Мат 5:44, Киц 25:21-22

+ 13:1 1 Ки 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Ки 2:14, 2 Ше 19:6

+ 13:6, 7 Маттай 22:21; Марк 12:17; Лака 20:25.

+ 13:7 1 Ки 2:17, Мат 17:27, Мат 22:21, Мрк 12:17

+ 13:8 Ӏам 19:13, Яй 13:34

+ 13:9 а: Арадаккхар 20:14; Карлабаьккхинарг 5:18; б: Арадаккхар 20:13; Карлабаьккхинарг 5:17; ц: Арадаккхар 20:15; Карлабаьккхинарг 5:19; д: Арадаккхар 20:17; Карлабаьккхинарг 5:21; э: Ӏамалъяр 19:18.

+ 13:9 Ара 20:13-17, Ӏам 19:18
+ 13:10 Яй 14:15
+ 13:11 Эпа 5:14

+ 13:12 Яй 1:9, Яй 8:12, 1 Я 2:8, Эпа 5:8, 1 Та 5:5, Эпа 5:11, Эпа 6:11, 1 Та 5:8

+ 13:13 1 Та 4:12

+ 13:14 Гал 3:27, Якъ 4:1, 1 Ки 2:11, Рим 7:23, Гал 5:16, Гал 5:24

+ 14:1-6 Ковлусихошка 2:16.
+ 14:1 Рим 15:1, 1 Ко 8:9-11, 1 Ко 9:22
+ 14:2 Дан 1:12, 1 Ти 4:3
+ 14:3 Ков 2:16
+ 14:4 Мат 7:1, Якъ 4:11
+ 14:5 Гал 4:10, Ков 2:16
+ 14:6 Мат 15:36, 1 Ко 10:30-31
+ 14:7 Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Ков 3:3

+ 14:8 1 Ки 4:2, Гал 2:20, 2 Ко 5:15, Пил 1:20

+ 14:9 1 Та 5:10

+ 14:10 2 Коринтхошка 5:10.

+ 14:10 Мат 7:1, Лак 6:37, 2 Ко 5:10

+ 14:11 ЕшаӀ-ЯхӀу 45:23 (Грекийн).

+ 14:11 Еш 49:18, Ярм 22:24, Еш 45:23, Пил 2:10-11

+ 14:12 Мат 12:36, Мат 25:19, Гал 6:5

+ 14:13 Мат 7:1

+ 14:14 Ӏам 11:2, Кар 14:3, Мрк 7:15-16, Век 10:15, 1 Ко 8:8

+ 14:15 1 Ко 8:11
+ 14:17 Ков 2:16, Ӏеб 9:10, Гал 5:22
+ 14:19 2 Ти 2:22
+ 14:20 Тит 1:15, 1 Ко 8:9-13
+ 15:1 Рим 14:1, Гал 6:2
+ 15:2 Пил 2:4-5
+ 15:3 Забур 68:10.
+ 15:3 Пил 2:5, Пил 2:8, Заб 68:10
+ 15:4 Рим 4:23-24
+ 15:5 Рим 12:16
+ 15:9 Дауд 22:50; Забур 17:50.
+ 15:9 Рим 3:29, Дад 22:50, Заб 17:50
+ 15:10 Карлабаьккхинарг 32:43.
+ 15:10 Кар 32:43
+ 15:11 Забур 116:1.
+ 15:11 Заб 116:1
+ 15:12 ЕшаӀ-ЯхӀу 11:10 (Грекийн).
+ 15:12 Еш 11:10
+ 15:16 Век 9:15, Рим 11:13
+ 15:19 Век 15:12, 2 Ко 12:12
+ 15:20 1 Ко 3:10-11
+ 15:21 ЕшаӀ-ЯхӀу 52:15 (Грекийн).
+ 15:21 Еш 52:15
+ 15:22 Римхошка 1:13.
+ 15:22 Рим 1:13, 1 Та 2:18
+ 15:23 Век 19:21
+ 15:25, 26 1 Коринтхошка 16:1-4.
+ 15:25 Век 24:17, 1 Ко 16:3, 2 Ко 9:1
+ 15:26 Век 19:21, 2 Ко 8:4
+ 15:27 1 Коринтхошка 9:11.
+ 15:27 1 Ко 9:11
+ 15:31 2 Ко 1:10-11, 2 Та 3:2
+ 15:32 Рим 1:10

+ 15:33 2 Ко 13:11, Пил 4:9, 1 Та 5:23, 2 Та 3:16, Ӏеб 13:20

+ 16:1 Век 18:18
+ 16:2 Пил 2:29
+ 16:3 Векалийн 18:2.
+ 16:3 Век 18:2, 1 Ко 16:19, 2 Ти 4:19
+ 16:5 Ков 4:15
+ 16:13 Марк 15:21.
+ 16:13 Мрк 15:21

+ 16:16 1 Ки 5:14, 1 Ко 16:20, 2 Ко 13:12, 1 Та 5:26

+ 16:17 1 Ти 6:3, 2 Я 1:10
+ 16:18 2 Ки 2:3, Ков 2:4
+ 16:19 Рим 1:8
+ 16:20 Рим 15:33, Дол 3:15
+ 16:21 Векалийн 16:1.
+ 16:21 Век 16:1

+ 16:23 а: Векалийн 19:29; 1 Коринтхошка 1:14; б: 2 Тимапига 4:20.

+ 16:23 1 Ко 1:14
+ 16:25 Эпа 1:9, Ков 1:26
+ 16:26 Ков 4:3-4
+ 16:27 ЯхӀ 1:24-25

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHE/CHE/Делан%20Йозанаш%202012/Делан%20Йозанаш%202012/Делан-Йозанаш__Tran.azw3

Table of Contents

- Делан Йозанаш

- Римхошка

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16